English version

Elpin (AN Useng): Verkoj de Elpin. Redaktis CHOE Taesok. Seulo: Korea Esperanto-Asocio, 2004. 214p. Broŝurita.

Lia plumnomo estis Elpin (foje li uzis ankaŭ la nomon “Usan”), kaj li devenis de patriama korea familio (onklo lia respondecis pri la pafmortigo de Itoo Hirobumi, unu el la ĉefroluloj en la anekso de Koreio al Japanio). Kiam li estis knabo, la familio migris unue al Rusio, poste al Ĉinio, kie li restis ĝis post la dua mondmilito. En la jaro 1950, pli-malpli, li simple malaperis de la Esperanta mondo, kaj nur okaze de lia morto en 1991 oni eksciis, ke li iel sukcesis reatingi sian originalan hejmon en tiama Norda Koreio, kaj restis kviete tie dum kvardek jaroj.

Iom strange estas, ke Elpin estas ĝenerale memorata ne pro siaj tradukoj el la korea lingvo (kiuj malmultas) sed pro siaj tradukoj el la ĉina lingvo (kiuj multas). Originalaĵoj estas malpli oftaj.

La libro konsistas ĉefe el liaj verkaĵoj kaj tradukaĵoj el la periodo 1938-1940, kaj, kiel vi povas supozi, ili ĝenerale rilatas al la japana invado de Ĉinio. Troviĝas nur du verkaĵoj, kiuj aperis en aliaj periodoj: la novelo “Almozulo” (koredevena!) kiu aperis en Literatura Mondo en 1934; kaj la teatraĵo “Revivigo” de Lusin, kiun la redaktoro ĉerpis el libro, kiu aperis en Ĉinio en 1963.

Post rapida biografia skizo de li fare de la redaktanto, ni unue renkontas tri originalajn poemojn de Elpin: “Tero patrina”, “Geriloj” kaj “Paca kolombo”; nur la lasta estas atentinda, kaj nur pro tio, ke ĝi omaĝas la japanan esperantistinon Verda Majo, kiu estas hodiaŭ eble pli bone memorata ol Elpin mem. Tiun parton sekvas 14 tradukitaj poemoj, kelkaj el ili tre longaj, kaj ĉiuj de ĉinaj poetoj de tiu epoko. Tri el ili aparte imponis al mi: “Norda lando” de Ajĉing, kiu priskribas la dezertecon de Manĉurio ⁽¹⁾; “Testamento de batalanto” de Linghu Lingde, en kiu mortanta soldato klarigas, kie oni enterigu lin; kaj “Ŝoseo” de Lju Ho-z ⁽²⁾, en kiu oni priskribas la naskiĝon — kaj morton — de ŝoseo en Ĉinio. Kompreneble, Elpin devas ankaŭ provi traduki la plej antikvan poemon konatan en Ĉinio (eble en la mondo), la “Kanto de plugisto”; li uzas ses versojn, kvankam aliaj tradukintoj (en Esperanto kaj la angla) kutime uzas kvin, sed aliflanke li donas rimskemon, kio ne estas kutima en tradukoj (en Esperanto kaj la angla). Jen lia versio:

Mi laboras de la sunleviĝ’ kiel viro
kaj ripozas nepre post la sunsubiro.
Trinkas akvon mi el puto elfosita;
per terkulturado manĝas mi merita.
Kion do utilas, je la Providenco,
al mi la imperiestra regpotenco?

(p. 32)

Sekvas du originalaj noveloj, kiujn verkis Elpin mem: “Onklino kaj gekuzoj”, pri iom malfacile tolerebla onklino, kaj “Facila veto”, kiu pruvis al mi, ke kelkaj temoj ja estas universalaj; la rakonto traktas lernejanon instigitan de du samlernejanoj noktomeze viziti tombejon kaj plenumi taskon tie. Kompreneble li renkontas teruran (sed tute ne preternaturan) sorton …

Inter la tradukitaj noveloj, plej interesaj por mi estis: la supre menciita “Almozulo” de Kim Dong In, en kiu almozpetanto ricevas tre maldezirindan regalon; “Marŝo en la Taj-hang montaro” de Bi Je, kiu priskribas la retiriĝon tra “malfacila tereno” de venkita ĉina armeo; kaj, kompreneble, eble la plej bona priskribo de la menso de paranojulo iam ajn verkita, la majstra “La taglibro de l’ frenezulo” de la ĉina majstro de la novelo, Lusin.

Sekvas kvar tradukitaj teatraĵoj; tri el ili rilatas al la ĉina-japana milito (“Ŝtormatako” de Ju Ko, “Nokta kanto” de Ning Ho kaj “Renkontiĝo” de Ting Ling), sed la kvara estas tute ekstertema: “Revivigo” de Lusin traktas (ĉfoje vere preternaturan) epizodon en la vivo de Ĝuang Goŭ, ĉefe konata en okcidento kiel la elpensinto de la nerespondebla demando: “Ĉu mi estas homo, kiu sonĝis sin papilio, aŭ ĉu mi estas papilio, sonĝanta min homo?”

La libron finas kvin artikoloj, kvar originalaj (pri japanaj ambicioj, ĉina pentrarto, kaj du nekrologoj) kaj unu tradukita (“Japanio en la okuloj de fremdulo” de Cjang Fan Cen), kiun sekvas biografiaj notoj pri Elpin de LEE Chong-Yeong kaj rememoro pri junaĝo kun Elpin de CHEN Yuan.

Entute, mi trovis la libron ĝuebla, ĝuata — kaj informa.

⁽¹⁾ Kaj en kiu mi trovis la esprimon “La Flava dekmillia Rivero”. En almenaŭ du aliaj lokoj en la libro, se ne mencii la antikvan poemon “Mulan”, mi renkontas tiun esprimon “dek mil lioj” (proks. tri mil mejloj) — ĉu tiu estas kutima ĉina esprimo por “granda distanco”???

⁽²⁾ La esperantigo de ĉinaj nomoj fare de Elpin estas sufiĉe nekutima; li simple malaperigas la “retrofleksan” ‘i’. La menciita nomo kutime estus: Liu Ho-zi.

Elpin (An Useng): Works of Elpin. Edited by Choe Taesok. Seoul: Korean Esperanto Association, 2004. 214 p. Paper.

His pen-name was Elpin (and sometimes he used the name “Usan”), and he came from a patriotic Korean family (an uncle of his was responsible for the assassination of Itoo Hirobumo, one of the main players in the annexation of Korea to Japan). When he was a boy, the family traveled first to Russia, then to China, where he stayed until after the second world war. In the year 1950, more or less, he simply disappeared from the Esperanto world, and only at the time of his death in 1991 was it learned that he had somehow succeeded in getting back to his original home in North Korea, and stayed quietly there for forty years.

It’s somewhat strange that Elpin is generally remembered not for his translations from the Korean language (which are few) but for his translations from the Chinese language (which are many). Original works are less common.

The book consists mainly of his works and translations from the period 1938-1940, and, as you can suppose, they generally relate to the Japanese invasion of China. There are only two works which appeared in other periods: the short story “Beggar” (of Korean origin!) which appeared in Literatura Mondo in 1934; and the play “Revival” by Lusin, which the editor took from a book which appeared in China in 1963.

After a quick biographic sketch about him by the editor, we first meet with three original poems by Elpin: “Mother Earth”, “Guerillas” and “Peaceful Dove”; only the last is noteworthy, and only because it pays hommage to the Japanese Esperantist Verda Majo, who is today perhaps better remembered than Elpin himself. This part is followed by 14 translated poems, some of them very long, and all by Chinese poets of that era. Three of them especially impressed me: “Northern Country” by Ai Ching, which describes the desert character of Machuria ⁽¹⁾; “A Warrior’s Testament” by Linghu Lingde, in which a dying soldier explains where he is to be buried; and “Highway” by Lju Ho-z ⁽²⁾, in which the birth — and death — of a Chinese highway is described. Of course, Elpin also has to try to translate the oldest poem known in China (maybe in the world), the “Plowman’s Song”; he uses six lines of verse, although other translators (in Esperanto and English) usually use five, but on the other hand he provides a rhyme scheme, which is not usual in translations (in Esperanto and English). Here is his version:

Mi laboras de la sunleviĝ’ kiel viro
kaj ripozas nepre post la sunsubiro.
Trinkas akvon mi el puto elfosita;
per terkulturado manĝas mi merita.
Kion do utilas, je la Providenco,
al mi la imperiestra regpotenco?

(p. 32)

Two original short stories follow, written by Elpin himself: “Aunt and Cousins”, about an aunt who is somewhat difficult to tolerate, and “An Easy Bet”, which proved to me that some subjects are indeed universal; the story is about a student encouraged by two fellow students to visit a graveyard at midnight and fulfill a task there. Of course he meets a terrible (but not at all supernatural) fate …

Among the translated short stories, most interesting for me were: the above mentioned “Beggar” by Kim Dong In, in which a beggar receives a very undesirable treat; “A Walk in the Taj-hang Mountains” by Bi Je, who describes the withdrawal through “difficult terrain” of a beaten Chinese army; and, of course, what may be be best description of the mind of a paranoid personality ever written, the masterful “The Diary of the Madman” by the Chinese master of the short story, Lusin.

There follow four translated plays; three of them relate to the Sino-Japanese war (“Storm Attack” by Yu Ko, “Night Song” by Ning Ho and “Encounter” by Ting Ling), but the fourth treats a very different subject: “Revival” by Lusin treats of (this time a truly supernatural) episode in the life of Juang Gou, mainly known in the West as the man who thought up the unanswerable question: “Am I a man who has dreamed that he was a butterfly, or am I a butterfly dreaming that I am a man?”

The book concludes with five articles, four of them original (on Japanese ambitions, Chinese painting, and two obituaries) and one translated (“Japan in the Eyes of a Foreigner” by Ciang Fan Cen), followed by biographical notes about Elpin by Lee Chong-Yeong and a memoir about being young with Elpin by Chen Yuan.

Overall, I found the book enjoyable, enjoyed — and educational.

⁽¹⁾ And in which I found the expression “The Yellow ten-thousand-li River”. In at least two other places in the book, not to mention the ancient poem “Mulan”, I’ve encountered that expression “ten thousand li” (approx. three thousand miles) — is this a usual Chinese expression of “a great distance”???

⁽²⁾ Elpin’s Esperantization of Chinese names is quite uncommon; he simply causes the “retroflexive” ‘i’ to disappear. “Lju Ho-z” would ordinarily be: Liu Ho-zi.