English version

TOLSTOJ, Aleksej Konstantinoviĉ: Princo Serebrjanij. Elrusigis Maria Ŝidlovskaja. Novjorko: Mondial, 2004. 260x165mm. 229p.

Ĉi tiu vere interesa historia romano, verkita de Aleksej Tolstoj (ne la pli konata grafo) meze de la 19a jarcento, traktas Rusion en la mezo de la 16a jarcento — la epoko de Ivano la IVa, pli bone konata kiel “la Terura”.

La romano rivoluas ĉirkaŭ du kontraŭpolusaj personecoj: tiu de la titola rolulo, la bojaro Nikito Romanoviĉ Serebrjanij, kaj la caro mem. La caro estas prezentita kiel homo forta, honesta, akravida, kaj ege paranoja, kiu efektive fidas je neniu (krom eble la junulo Boris Teodoroviĉ Godunov); Serebrjanij, aliflanke, estas ankaŭ honesta, sed ankaŭ naive fidema je aliaj homoj.

Revenante al sia hejmlando post kvinjara milito kontraŭ Litovujo, la juna princo Serebrjanij trovas Rusion tute malsaman de la lando, kiun li memoras. La caro Ivano preskaŭ freneziĝis, kaj cetere, por centrigi sian potencon, li organizis grandan parton de la nacio en t.n. “opriĉnino”, rekte subcara regno (malsimile al la tradicia, feŭda “zemŝĉino”), kaj starigis propran armeon, kvazaŭ sekreta polico (kelkaj historiistoj fakte nomas ĝin la unua rusa sekreta polico) la “opriĉnikoj”. Serebrjanij tuj batalas kontraux grupo de opriĉnikoj, kiuj atakas kaj volas detrui rusan vilaĝon ekster Moskvo. Tio kompreneble starigas konflikton inter li kaj Ivano. Cetere, li ekscias, ke lia fianĉino, la bela Heleno, por eskapi de la svatado de la opriĉnika princo Vjazemskij, edziniĝis al la honesta, maljuna bojaro Morozov, kiu ekprotektinte ŝin fariĝis malfavorato de la caro.

Estus malfacile detaligi la tutan intrigon, kiu enhavas i.a. junan falkiston kiu poste fariĝos sanktulo, mueliston kiu ankaŭ estas sorĉisto, bandon de banditoj sub la kuraĝa hetmano Ivano Ringo (kiu poste ludos gravan rolon en la rusigo de Siberio), batalon kontraŭ tataroj, kaj la diversaj komplotoj de la apudcaruloj en la aleksandra antaŭurbo de Moskvo. Vere malkuraĝiga estas la listo de gravaj roluloj, kiuj mortas pro la ambicioj kaj paranojo de Ivano. Kaj — konvene por rusa romano — la finaj sortoj de Serebrjanij kaj Heleno ne estas aparte feliĉaj.

Nur unu anaĥronismo (?) mi trovis: la grava rolo de Boriso Godunov, eble la unusola duone honesta konsilisto de la caro, kiu — laŭ Vikipedio — aĝis 14 jarojn en la jaro de la ĉefa parto de la romano.

Ŝidlovskaja tradukis la romanon en la jaro 1912, kiam ĝi ankoraŭ estis vaste legata (hodiaŭ, Vikipedio mencias ĝin ne laŭ titolo sed kiel “prihistoria romano”). La nuna eldono ĝuis iom da polurado, precipe rilate artikolojn kaj asimilon de nomoj; cetere, oni movis piednotojn al librokomenca glosaro, kio laŭ mi eble estis paŝo malantaŭen. Malgraŭ la polurado, oni trovas bedaŭrindan nombron de “kvankam … sed …”, formo evitinda. Cetere, mankantaj supersignoj fojfoje mislogas la atenton.

Tamen, oni danku al Ulrich Becker, kiu decidis redoni al la esperantistaro ĉi tiun legindan kaj longe malaperintan klasikaĵon de la rusa literaturo.

Tolstoj, Aleksei Konstantinovitch: Prince Serebryany. Translated from Russian to Esperanto by Maria Shidlovskaya. New York: Mondial, 2004. 260x165mm. 229p.

This truly interesting historical novel, written by Aleksei Tolstoy (not the better known count) in the middle of the 19th century, tells of Russia in the middle of the 16th century — the era of Ivan IV, better known as “the Terrible”.

The novel revolves around two personalities at opposite poles: that of the title character, the boyar Nikita Romanovitch Serebryany, and the tsar himself. The tsar is presented as a strong, honest, far-seeing and incredibly paranoid person, who has no faith in anyone (except perhaps for the young Boris Teodorovitch Godunov); Serebryaniy, on the other hand, is also honest, but also naively trusting of other people.

Upon returning to his homeland after five years of war with Lithuania, the young prince Serebryany finds a Russia completely different from the country that he remembers. The tsar Ivan has almost gone mad, and in addition, to centralize his power, he has organized a large part of the nation into the so-called “oprichnina”, a kingdum ruled directly by the tsar (different from the tradiditional, feudal “zemshchina”), and has established his own army, a sort of secret police (several historians in fact call it the first Russian secret police) the “oprichniki”. Serebryany immediately finds himself in a battled against a group of oprichniki who are attacking and want to destroy a Russian village outside Moscow. This naturally establishes a conflict between him and Ivan. In addition, he learns that his fiancée, the beautiful Helena, in order to escape the attentions of the oprichnik prince Vyazemsky, has married the honest, elderly boyar Morozov, who by taking her under his protection has earned the disfavor of the tsar.

It would be difficult to detail the entire plot, which contains, among other things, a young falconer who would later become a saint, a miller who is also a sorceror, a band of bandits under the brave hetman Ivan Ring (who would later play an important role in the Russification of Siberia), a battle against Tatars, and the various plottings of those surrounding the tsar in the Alexandrian suburb of Moscow. The list of important characters who die from Ivan’s ambitions and paranoia is truly discouraging. And — suitably for a Russian noval — the final fates of Serebryany and Helena are not especially happy.

I found just one anachronism (?): the important role of Boris Godunov, perhaps the single half honest advisor to the tsar, who — the Wikipedia says — was 14 years old during the main part of the novel.

Shidlovskaya translated the novel in 1912, when it was still widely read (today, Wikipedia mentions it not by title but as “a historical novel”). The current editions has enjoyed some polishing, mainly with respect to the article and the assimilation of names; furthermore footnotes have been moved to a glossary at the beginning of the book, which in my opinion may be a step backwards. Despite the polishing, we find an unfortunate number of “kvankam … sed …”, a form that should be avoided. In addition, from time to time a missing supersign may distract one’s attention.

But Ulrich Becker, who decided to give this readable and long disappeared classic of Russian literature back to the Esperanto-speaking community, is to be thanked.