English version

Vimala DEVI (Teresa de Almeida): Musono. Elportugaligis Manuel de Seabra. Skövde (Svedio): Al-fab-et-o, 2002. 64p. Broŝurita. ISBN 91-89432-01-0.

Kvankam la portugaldevena iama goaanino kiu nomas sin Vimala Devi ne malofte verkas en Esperanto, ĉi tiu libro aperis originale en la portugala lingvo, kaj ŝia edzo tradukis ĝin por ni.

Temas pri naŭ noveloj, kiujn la aŭtorino verkis pri la vivo en la portugala baratregiona kolonio Goao en la epoko antaŭ la sorbiĝo de la eta kolonio en la grandegan baratan ŝtaton. Oni eĉ sugestas, ke ĉi tiuj noveloj estas la sola restanta dokumento, kiu atestas pri la vivo en tiu landeto antaŭ ĝia malapero en Baraton.

La noveloj estas interesaj pro la roluloj kaj fonoj, sed ne sufiĉe kontentigaj, precipe ĉar kun kelkaj esceptoj la finoj ŝajnas … nefinaj. La verkanto kreis problemojn, kaj tiam ne solvis ilin. Nu, eble tia estas la vivo, sed por mi la arto devas ne imiti la vivon ĝis tiu ekstremo.

Escepto estas eble la fina novelo (“Rememoro pri Onklo Salu’” tripaĝa), en kiu ankaŭ ne solviĝas la dilemo, sed — ĉar la dilemo estas evidente la kutima problemo pri la hejmsopirado al hejmo kiu ne plu ekzistas — ĝi ĉiuokaze estas nesolvebla. Tamen, oni kontrastu tion kun la antaŭa novelo, la samlonga “La estonto kaj la paseo”, kies rolulo frontas la saman problemon sed kies fino estas, laŭ mi, ege tro rapida.

Oni eble esceptu ankaŭ la du novelojn pri Ĉandrakant (“Druva” kaj “Fideleco”), kiuj ŝajnas esti parto de nefinita epopeo pri barata kuraciĝonto, studanta en Eŭropo, kaj lia infanaĝa edzino, kiu kompreneble restis hejme en Goao. Mi skribas “nefinita”, ĉar evidente Devi intencis pli verki pri la vivo de tiu geedza paro; kaj fakte oni povas trovi plian novelon pri ili, “Reveno” (originale verkita en Esperanto) en la 2001-a antologio de originalaĵoj Mondoj. Sed ankaŭ ĝi estas, laŭ mia gusto, sen konvena fino.

Lingvaj problemoj maloftas. De Seabra emas iom tro ofte uzi “neologismojn” (sur la tri paĝoj de “La estonto kaj la paseo” la ĝenerala vorto olda aperas almenaŭ kvar fojojn; kaj kial estonto sed paseo anstataŭ estinto?), sed tio vere ne estas ĝena. Gramtikaj (eventuale kompostaj) eraroj maloftas; mi memoras unusolan elreviĝitan sur p. 57. Utila (eĉ necesa) dupaĝa glosaro klarigas ĉefe konkaniajn terminojn, kiujn oni pruntis (kutime, sed ne ĉiam, en Esperanton) por ĉi tiu novelaro.

Devi, Vimala (Teresa de Almeida): Monsoon. Translated from Portuguese by Manuel de Seabra. Skövde (Sweden): Al-fab-et-o, 2002. 64 p. Paperback. ISBN 91-89432-01-0.

Although the erstwhile citizen of Goa, of Portuguese origin, who calls herself Vimala Devi has written in Esperanto fairly often, this book originally appeared in Portuguese, and her husband has translated it for us.

Here are nine short stories that the author has written about life in the Portuguese Indian colony of Goa in the era before that tiny colony’s absorption into the huge Indian state. It has even been suggested that these short stories are the only remaining document that bears witness to life in that tiny country before its disappearance into India.

The stories are interesting for the characters and backgrounds, but not satsifying enough, especially because, with few exceptions, the stories end … without an end. The author has created problems and then failed to solve them. Well, life may be like that, but for me art should not imitate life to that extreme.

The last story may be an exception (“Memory of Uncle Salu’”, three pages long), which the dilemma is not solved, either, but — because the dilemma is obviously the usual problem of homesickness for a home that no longer exists — it is, in any case, insoluble. But contrast that with the previous story, “The Future and the Past”, equally long, whose character faces the same problem but whose ending is, in my opinion, much too quick.

We might also except the two stories about Chandrakant (“Druva” and “Fidelity”), which seem to be part of an unfinished epic about an Indian medical student, studying in Europe, and his child bride, who, of course, stayed at home in Goa. I write “unfinished” because Devi obviously intended to write more about the life of that couple; and in fact you can find an additional story about them, “Return” (originally written in Esperanto), in the anthology of original stories, Mondo, from 2001. But it too is, by my taste, without a suitable ending.

Language problems are rare. De Seabra has a tendency to make too common use of so-called “neologisms” (in the three pages of “The Future and the Past” the general word olda appears at least four times; and why estonto for future but paseo instead of estinto for “past”?), but this is really not annoying. Grammatical (perhaps typographical) errors are rare; I remember a single elreviĝitan on p. 57. A useful (even necessary) two-page glossary explains for the most part Konkani terms that have been borrowed (usually, not always, into Esperanto) for this collection.