MAYER, Herbert (red.): La maŝino kiu kriis. Vieno: Pro Esperanto, 1995. 105p. Broŝ. Serio “Originala Literaturo” #13. ISBN 3-85182-033-9.

English version here

Temas pri 11 fantom-rakontoj ĉerpitaj el la Esperanta literaturo inter 1895 (tiu de Borovko) kaj la fina jardeko de la 20a jarcento (tiu de Steele).

La titola rakonto, de iu L. G. Horsefield, traktas hantatan maŝinon en fabriko — efektive, modernindustria fantomnovelo. “Skribaĵo! De kie?” (Claude Piron) estas tre malfortika traktado de la t.n. “aŭtomata skribado”. En “La tertremo” (Mauro Nervi), la rolanto televide spektas teruran katastrofon en nenomita metropolo. “En la tombo” (Nikolaj Borovko) esploras la sentojn de nekadavro enterigita ankoraŭ vivante. “La fantoma kastelo” (H. Weinhengst) montras al ni migranton, kiu defias avertojn kaj pasigas la nokton en malnova kastelo — kun antaŭvideblaj rezultoj. “La virineto en bluo” (Mason Stuttard) traktas reenkarniĝon kaj tragedion kiu transsaltas generaciojn. En “La fantoma edzino” (Eduard S. Payson) vidva kuracisto serĉas sian pereintan edzinon. “La sekreto de la lernejestrino” (Marjorie Boulton) estas, ke kiam ŝi ordonas, oni obeas. “‘Neniu’ frapas sur la pordon” (Eija Salovaara) estas simpla anekdoto pri neklarigebla sperto de la verkinto en la lapona arbaro. En “La arto de Spelamore” (H. B. Hyams) ni konatiĝas kun tre — eble tro — talenta artisto. “Samuel Birrubali Rossiter” (Trevor Steele) rakontas pri knabo, kiu elpeliĝas el la mistika aborigena mondo en la senmistikan blankulan — sed ne komplete.

Kun kelkaj esceptoj, la rakontoj suferas pro sia aĝo; la temoj ja estas intertempe multe gurditaj (kaj eĉ postlasitaj) en la nacilingvaj literaturoj, aparte en la angla. Tamen “La sekreto de la lernejestrino” kaj “Samuel Birrubali Rossiter” estas, laŭ mi, sufiĉe originalaj, kaj malgraŭ sia neoriginaleco unu-du el la ceteraj meritas la legadon, pro la kvalito de la verkado.

Mayer, Herbert (ed.): The Machine That Yelled. Vienna: Pro Esperanto, 1995. 105 p. Paper. Series “Originala Literaturo” #13. ISBN 3-85182-033-9.

These are ghost stories taken from the Esperanto literature from 1895 (that of Borovko) through the last decade of the 20th century (that of Steele).

The title story, by one L. G. Horsefield, has to do with a haunted machine in a factory — actually, a modern industrial ghost story. “Writing! From Where?” (Claude Piron) is a very weak treatment of so-called “automatic writing”. In “The Earthquake” (Mauro Nervo), the main character views a terrible catastrophe in an unnamed metropolis on television. “In the Grave” (Nikolaj Borovko) studies the feelings of a man buried while still living. “The Ghostly Castle” (H. Weinhengst) shows us a wanderer who ignores warnings and spends the night in an old castle — with foreseeable results. “The Woman In Blue” (Mason Stuttard) treats of reincarnation and a tragedy that leaps across generations. In “The Phantom Wife” (Eduard S. Payson) a widowed doctor seeks his dead wife. “The Headmistress’s Secret” (Marjorie Boulton) is that when she gives an order, she is obeyed. “‘Nobody’ Is Knocking On the Door” (Eija Salovaara) is a simple anecdote about an unexplainable experience of the writer’s in the Lappish forest. In “Spelamore’s Art” (H. B. Hyams) we become acquainted with a very — perhaps too — talented artist. “Samuel Birrubali Rossiter” (Trevor Steele) tells of a boy who is driven out of the mystical aboriginal world into the mundane world of white men — but not completely.

With a few exceptions, the stories suffer because of their age; the subjects have been done over and over again in the meantime (sometimes they have even been abandoned) in the national-language literatures, especially in that of English. But “The Headmistress’s Secret” and “Samuel Birrubali Rossiter” are, I believe, sufficiently original, and despite their own lack of originality one or two of the others deserve reading just for the quality of the writing.