English version follows.

La bona mesaĝo de Jesuo laŭ Marko. Elhelenigis Gerrit BERVELING. Chapecó: Fonto, 1992. Fonto-Kajeroj 6. 63p. Broŝ.

Tradicie en Eŭropo la Biblio estas inter la unuaj verkaĵoj, kiuj aperas en nova literatura lingvo. Tio okazas ankaŭ ĉe kelkaj planlingvoj. Ekzemploj: jam en la epoko de La Revuo (1906-1913) Zamenhof paŝon post paŝo fintradukis kaj aperigis la tutan malnovan testamenton; kaj okaze de la traduko de la nova testamento fare de grupo de anglaj pastroj-esperantistoj, la tuta Biblio povis aperi antaŭ preskaŭ 80 jaroj — ĝi restas havebla (post multaj represoj) hodiaŭ, kaj troviĝas en kelkaj lokoj eĉ en la reto. Kiam mi ricevis de iu katalogeton de libroj haveblaj de la Union Mundial pro Interlingua en 1988, mi trovis inter ili 12 aŭ 13 librojn el la Biblio, en apartaj kajeroj (ne malsimila ol la Zamenhofa sistemo supere menciita). Kaj certe multaj legantoj rememoros la furoron pri la traduko de la Biblio en la klingonan lingvon (en tiu tempo ĝi atingis malpli ol du librojn) en 1994; tion raportis, cetere frontpaĝe, eĉ Wall Street Journal.

Kiam ekzistas unu traduko, ĉu valoras fari duan? Nu, almenaŭ en la angla lingvo oni certe opinias, ke jes — mi ne scias, kiom da diversaj versioj de la Biblio aperis en tiu lingvo (kvankam la Versio Reĝo Jakobo restas la fundamenta). Sepdek jarojn post la apero de la plena Biblio en Esperanto, Gerrit Berveling — kiu pro diversaj kialoj havas grandan intereson pri teologio, kaj kompetentecon pri almenaŭ unu el la koncernaj lingvoj — redonis al ni la kvar Evangeliojn en sia traduko, kio eble estas bona; siatempe aŭdeblis almenaŭ kelkaj kritikoj pri la original traduko de la nova testamento.

Berveling tamen reordigis la ordon iomete, metante Markon en la unua loko; laŭ li, tiu evangelio estas la plej frue verkita. (1) Li ankaŭ iom reiras al la fontoj de la diversaj vortoj — anstataŭ “evangelion” li skribas “bonan mesaĝon”, kaj “anĝeloj” fariĝas “mesaĝistoj”. Tiajn aferojn Berveling klarigas en sia antaŭparolo, kiun sekvas pli specifan enkondukon al la “Marko”. Post tio ni povas legi la koncernan evangelion (en kiu, laŭ klarigo de Berveling, la kutima ĉapitro 16:9-20 estas algluita finaĵo de alia loko — li provizas ankaŭ malpli longan alternativan finaĵon), kun laŭbezona kontrolo en la 8 paĝoj da notoj pri homoj, lokoj, kaj citaĵoj pruntitaj de Marko el la malnova testamento.

Mi devas konfesi, ke, nekristana, mi neniam plene legis la Evangeliojn antaŭe (nur tiujn partojn, kiuj kutimas okaze de la Kristnaskfesto — kaj neniu el tiuj troviĝas en Marko, kiu prezentas Jesuon ne kiel naskotan Mariidon sed kiel baptiĝonton irantan por renkontiĝi kun Johano Baptisto). Do iom surprizis min trovi la fonton de multaj konataj diraĵoj, ekz-e: “Kamelo pli facile trairas la truon de kudrilo ol riĉulo eniras la regnon de Dio” (10:25). Kaj, kiel aktiva esperantisto jam pli ol 40 jarojn, mi bone komprenas la parabolon pri la semado; Jesuo, klarigante ĝin al la apostoloj, ne parolis pri la regno de Dio, sed pri la meĥanismo de ia ajn celhava movado, ekzemple la Esperanto-movado (4:14-20).

Interesa libro, kaj eble pli fidela al la originalo — sed eble ankaŭ ne tiel facile legebla — kiel la ordinara “Sankta Biblio” en Esperanto.

The Good News of Jesus According To Mark. Translated from classical Greek by Gerrit Berveling. Chapecó: Fonto, 1992. Fonto Booklets 6. 63 p. Paper.

Traditionally in Europe, the Bible has been among the first works appearing in a new literary language. This has also happened with several artificial languages. Examples: as early as the era of La Revuo (1906-1913) Zamenhof did a step-by-step translation and publication of the entire Old Testament; and upon completion of the translation of the New Testament by a group of English Esperanto-speaking ministers, the entire Bible was able to be published almost eighty years ago — it is still available (after many reprintings) today, and can be found in several places on the internet. When someone gave me a small catalogue of books available from the Union Mundial pro Interlingua in 1988, I found 12 or 13 books of the Bible among them, published as individual booklets (not too different from Zamenhof’s system, as mentioned above). And certainly many readers will recall the furor about the translation of the Bible into the Klingon language (at that time it had not quite gotten as far as two books) in 1994; this was even reported, on the front page, by the Wall Street Journal.

When there is already one translation, is it worth doing a second? Well, at least for English people certainly think so — I don’t know how many different versions of the Bible have appeared in this language (although the King James Version remains basic). Seventy years after the publication of the complete Bible in Esperanto, Gerrit Berveling — who for various reasons has a great interest in theology, and competence in at least one of the languages in question — has provided us with the four Gospels in his own translation, which may be a good thing; at times at least a few criticisms of the original translation of the New Testament have been heard.

But Berveling has changed the order a little, putting Mark in first place; he believes this Gospel to be the earliest written. (1) He also goes back to some degree to the sources of the various words — instead of “evangelio” he writes “good message,” and “angels” become “messengers.” Berveling explains such matters in his preface, which is followed by a specific introduction to Mark. After this we can read the Gospel in question (in which, Berveling explains, the usual chapter 16:9-20 is an added ending from a different place — he also provides a shorter alternative ending), as well as checking, as necessary, in the eight pages of notes about people, places, and quotations borrowed by Mark from the Old Testament.

I have to admit that, as a non-Christian, I have never completely read the Gospels before (just those parts that are usual at Christmas-time — and none of these is in Mark, who introduces Jesus not as Mary’s son who is yet to be born, but as someone intending to be baptised on his way to meet John the Baptist). So I was somewhat surprised to find the source of many well-known sayings, e.g.: “It is easier for a camel to pass through the eye of a needle than for a rich man to enter the kingdom of Heaven” (10:25). And, as an active Esperantist for more than 40 years, I easily understood the parable of the sowing; Jesus, explaining it to the Apostles, was not speaking about the kingdom of Heaven, but about the mechanics of any kind of movement with a goal, for example the Esperanto movement (4:14-20).

An interesting book, and perhaps more faithful to the original — but perhaps also not as easily readable — as the usual “Holy Bible” in Esperanto.