English version follows.

Aleksandr Duliĉenko: En la serĉado de la mondolingvo. Kaliningrad: Sezonoj, 2006. 160p. Broŝura.

Aleksandr Dmitrijeviĉ Duliĉenko, ĉe la Universitato de Tartu en Estonio, estas konata kiel specialisto pri slavaj lingvoj, kaj aparte pri slavaj literaturaj mikrolingvoj. Sed li ankaŭ estas konata kiel fakulo pri la historio de planlingvoj. Ĉi tiu libro (kiu originale skribiĝis, sed ankoraŭ ne aperis, en la rusa lingvo) aperas ĉi tie en sia tria publika masko (antaŭe aperis estona kaj litova tradukoj).

La libro komenciĝas per ĉapitro kiu diskutas la aktualan lingvan staton de mondo; tion rekte sekvas diskuto pri la kapablo de homoj lerni lingvojn, pli ol unu. La temo de la tria ĉapitro, “Pri socia reguligo de la lingvo”, estas sufiĉe grava eĉ por la simpla ekzisto de planlingvoj; sed Duliĉenko en tiu ĉapitro diskutas ankaŭ la piĝinojn (malgraŭ koncentrado je Tok Pisin kaj la Afrikansa lingvo, li ankaŭ mencias Russenorsk).

“En la serĉado de la racia lingvo” traktas la plej fruajn provojn krei artefaritan komunikilon. Duliĉenko mencias la “Lingua Ignota” (Nekonatan Lingvon) de Hildegard de Bingen/Rupertsburg, sed dediĉas iom pli da spaco al simila lingvo ellaborita iom poste sub alia religia reĝimo: t.e. la “Balaibalan” de ŝejko Mohyieddin. Mi antaŭe aŭdis la nomon de tiu lingvo, sed ne antaŭe vidis ekzemplon de ĝi, kiun donas Duliĉenko.

Post ĉapitro pri la serĉadeo de filozofia lingvo en la periodo de la 17a-18a jarcentoj (en kiu Duliĉenko mencias ankaŭ Sir Isaac Newton — mi neniam antaŭe aŭdis, ke Newton havis intereson pri la afero kiel havis lia ĉefa konkuranto Leibniz, sed evidente oni eltrovis manuskripton de Newton pri filozofia lingvo jam en 1936), Duliĉenko dediĉas ĉapitron al unu homo: la kroato Juraj Križanić, kiu en la mezo de la 17a jarcento inventis tutan aposterioran tutslavan lingvon, kiu laŭ Duliĉenko estis la unua aposteriora lingvo.

Post provizora flankenturno al la mondo de “bildaj lingvoj” (pazigrafioj), en kiu Duliĉenko diskutas ne nur la artefaritajn bildlingvojn kiel Safo kaj Effel — teksto en Safo ornamas la kovrilon de la libro — sed ankaŭ la uzadon, kaj en la “reala mondo” kaj en la mondo de planlingvoj, de la ĉinaj ideogramoj, ni trafas ĉapitron pri Solresol. Nu, tion almenaŭ proklamas la titolo, sed fakte post kvar paĝoj pri Solresol la ceteron de la ĉapitro la verkinto dediĉis al diversaj provoj — ĉefe ankoraŭ filozofiaj — de la mezo de la 19a jarcento.

Pli konatan terenon ni eniras en ĉapitro 9, kiu estas dediĉita al la strukturo kaj historio de Volapuko. I.a. Duliĉenko klarigas, kial reformoj estis necesaj in tiu lingvo, sed ne tuŝas la demandon, ĉu Volapuko estus postvivinta sen la skismo, kiu evoluis ĉirkaŭ la reforma demando (kvankam li iom akceptas tiun ideon pere de la sola frazo “La skismo en la Volapuka movado kondukis al malrapida velko de la ‘mondolingvo’.” [p. 93]).

Duliĉenko lokigas Volapukon kiel “miksitan lingvon” — t.e. duone inter la aprioraj kaj la aposterioraj lingvoj, grandparte pro la verba gramatiko, kiu estis tre kompleksa kaj apriora, kaj parte ankaŭ pro la nerekonebleco de vortoj, grandparte prenitaj el nacilingvoj sed preskaŭ ĉiam mallongigitaj por akordi kun la fonologio de Volapuko. En ĉapitro 10 li diskutas la historion de la lingvo, kiu efektive komencis la epokon de la aposterioraj lingvoj (kvankam aperis kelkaj antaŭe, kiel tiu de Križanić), nome Esperanto. En ĉapitro 11 li diskutas la diversajn posteulojn de Esperanto, de Ido ĝis la IALA Interlingua. Ĉapitro 12, “Interlingvistika statistiko de la antikva epoko ĝis la nuna tempo”, estas kvazaŭ resumo de la historio de planlingvoj, kun mencio de ankaŭ kelkaj aliaj lingvoj (ekz-e Novial). En ĉapitro 13 Duliĉenko diskutas la rolon de la grandaj etnaj “internaciaj lingvoj”, ĉefe de la angla, en la moderna mondo, kaj ankaŭ parolas pri la “faciligitaj” naciaj lingvoj, ekz-e Basic English. Fine, Duliĉenko diskutas la metodon, per kiu fine aperos la komuna lingvo.

Mi trovis tri kritikindaĵojn en la libro:

1) Parolante pri la Esperanta participo, Duliĉenko skribis: “Sed participo ne rolas kiel epiteto, ĝi ĉiam estas uzata kun helpa verbo: *la libro estas legita*.” [p. 101] Sed fakte Esperantaj participoj ofte rolas epitete, kaj en Esperanto ne ekzistas la koncepto “helpa verbo” — nur “esti” plus adjektivo.

2) En sia resuma ĉapitro, Duliĉenko skribis: “Ne ĉesas serĉado de optimuma varianto de apriora lingvo: tiaj estas … Unitario (1989) de Mario Pleyer (pseŭdonimo de germano Rolf Riehm) … Latino Moderne (1996) de David Theodore Stark”. [p. 124] Sed laŭ mia memoro, “Unitario” estis provo akordigi la du aposteriorajn lingvojn Esperanto kaj (IALA) Interlingua, kaj “Latino Moderne” estis variaĵo de Interlingua kun iom ŝanĝita gramatiko.

3) En sia diskuto pri vojoj al internacia lingvo, Duliĉenko priskribas “la duan vojon” kiel “tutmonda kunfluiĝo de etnaj lingvoj, kiu devos okazi post la venko de komunismo en la mondo …” [p. 140], kio sugestas al mi, ke li originale verkis la libron antaŭ almenaŭ 20 jaroj, iom aktualigis ĝin por nuna eldono, sed forgesis forstreki ĉiujn indikojn, ke ne plu temas pri mondo, en kiu Sovetunio estas unu el du egalaj superpotencoj.

Sed, se paroli ĝenerale, la libro estas plena de informoj por tiuj, kiuj havas intereson pri la planlingva afero.

Aleksandr Dulichenko: En Search of the World Language. Kaliningrad: Sezonoj, 2006. 160 p. Paper. At ELNA: Code ENL004, Price $21.10.

Aleksandr Dmitrijevitch Dulichenko, at the University of Tartu in Estonia, is known as a specialist about the Slavic languages, and especially about Slavic literary microlanguages. But he is also known as a specialist in the history of artificial languages. This book (which was originally written, but has not yet appeared, in Russian) appears here in its third public guise (Estonian and Lithuanian translations have appeared previously).

The book begins with a chapter which talkes about the current linguistic state of the world; this is directly followed by a discussion about people’s ability to learn languages, more than one. The subject of the third Chapter, “On Social Regulation of Language”, is quite important even for the existence itself of artificial languages; but in this chapter Dulichenko also talks about the pidgins (despite concentration on Tok Pisin and Afrikaans, he also mentions Russenorsk).

“In Search of the Rational Language” discusses the earliest attempts to create an artificial tool of communication. Dulichenko mentions Hildegard of Bingen/Rupertsburg’s “Lingua Ignota” (Unknown Language), but dedicates somewhat more space to a similar language worked out somewhat later under a different religious regime: i.e. Sheikh Mohyieddin’s “Balibalan”. I’ve heard the name of this language before, but have not previously seen an example of it such as that given by Dulichenko.

After a chapter on the search for a philosophical language in the period of the 17th-18th centuries (in which Dulicĥenko also mentions Sir Isaac Newton — I had never heard before the Newton had an interest in the matter, unlike his main competitor Leibniz, but evidently a manuscript by Newton on the philosophical language was discovered as early as 1936), Dulichenko dedicates a chapter to one man: the Croatian Juraj Krizhanich, who in the mid 17th century invented a complete a posteriori pan-Slavic language, which Dulichenko claims to be the first a posteriori language.

After a tentative side trip to the world of “picture languages” (pasigraphies), in which Duliĉenko discusses not only the artifical picture languages such as Safo and Effel — a text in Safo adorns the cover of the book — but also the usage, both in the “real world” and in the world of artificial languages, of the Chinese ideograms, we run into a chapter about Solresol. Well, at least that’s what’s proclaimed by the title, but in fact after four pages on Solresol the rest of the chapter is dedicated by the author to various attempts — mainly still philosophical — from the middle of the 19th century.

We enter more familiar territory in chapter 9, which is dedicated to the structure and history of Volapüuk. Among other things, Dulichenko explains why reforms were necessary in that language, but does not touch the question of wheter Volapük would have survived without the schism that evolved around the reform question (although he somewhat accepts that ideo via the single sentence “The schism in the Volapük movement led to rapid withering of the ‘world language’.” [p. 93]).

Dulichenko places Volapük as a “mixed language” — i.e. halfway between the a priori and the a posteriori languages, largely because of its verb grammar, which was very complex and a priori, and partly also because of the unrecognizability of words, largely taken from national languages but almost always abbreviated to agree with Volapük’s phonology. In chapter 10 he discusses the history of the language which really started the era of the a posteriori languages (although several had appeared previously, such as that of Krizhanich), namely Esperanto. In Chapter 11 he discusses the various successors of Esperanto, from Ido through IALA’s Interlingua. Chapter 12, “Interlinguist Statistics from the Ancient Era to the Presdent Day”, is a quasi-summary of the history of artificial languages, with mention of several additional languages (e.g. Novial). In chapter 13 Dulichenko discusses the role of the large ethnic “international languages”, mainly of English, in the modern world, and also talks about the “simplified” national languages, e.g. Basic English. Finally, Dulichenko discusses the method by which the common language will finally appear.

I found three things deserving of criticism in the book:

1) Speaking about the Esperanto participle, Dulichenko wrote: “But a participle does not play the role of an epithet, it is always used with a helping verb: *la libro estas legita*.” [p. 101] But in fact Esperanto participles often play the roles of epithets, and in Esperanto the concept “helping verb” doesn’t exist — just “esti” plus adjective.

2) In his summary chapter, Dulichenko wrote: “The search for an optiumu variant of an a priori language does not end: such are … Unitario (1989) by Mario Pleyer (pseudonym of the German Rolf Riehm) … Latino Moderne (1996) by David Theodore Stark”. [p. 124] But according to my memory, “Unitario” was an attempt to combine the two a posteriori languages Esperanto and (IALA) Interlingua, and “Latino Moderne” was a variant of Interlingua with a somewhat changed grammar.

3) In his discussion about ways to an international language, Dulichenko describes “the second way” as “a global confluence of ethnic languages, which will have to occur after Communism’s victory in the world …” [p. 140), which suggests to me that he originally wrote the book at least 20 years ago, brought it somewhat up to date for a current edition, but forget to strike out all indications that we are no longer living in a world in which the USSR is one of two equal superpowers.

But, speaking generally, the book is full of information for those who are interested in the matter of artificial languages.