SÖDERBERG Hjalmar: La kiso. Skövde: Al-fab-et-o, 1995. 56p. Broŝurita.

Hjalmar Söderberg estis populara sveda verkisto komence de la 20a jarcento, kaj liaj noveloj ŝajne restas popularaj ĝis hodiaŭ. La 14 noveloj en ĉi tiu kolekto estas ĉerpitaj el tri liaj novelaroj. Ili estas: "Hundo sen mastro", pri la vivo de hundo, kies mastro forpasis; "La pluveto", pri la rilato inter grizeco kaj pekado; "La sakramento de la komunio", pri tio, por kiuj konvenas la fianekdotoj; "La tuĉdesegno", pri la signifo de sensignifa artetaĵo; "La punkto de Arkimedo", pri la klarigo, aŭ neklarigo, de evidenta paradokso; "La bovinoj de la paroĥestro", pri tio, kiel la paroĥestro renkontis sian edzinon; "La kiso", pri la unuakisaj mensaj procedoj de du gejunuloj; "Sonĝo pri maljuneco", pri sonĝo de neplaĉa estonteco; "Gärda", pri rerenkonto kun iama amatino; "La brulanta urbo", pri la infana nekompreno de distingo inter bildo kaj realeco; "Poetoj kaj homoj", pri la teĥniko de poetoj; "Åge", pri vidvino kaj filo — ĉio, kio restas de la edzo — en parko; "Signe", pri la krea procedo; kaj "Tombeja arabesko", pri sveda enterigo en dana tombejo.

Interesaj noveloj, facile legeblaj.

Söderberg, Hjalmar: The Kiss. Skövde: Al-fab-et-o, 1995. 56 p. Paper.

Hjalmar Söderberg was a popular Swedish author at the beginning of the 20th century, and his short stories apparently remain popular even today. The 14 short stories in this collection are taken from three of his collections. They are: "A Dog Without a Master", about the life of a dog whose master has died; "Drizzle", about the relationship between greyness and sinning; "The Sacrament of Communion", on the topic of dirty stories and for whom they are appropriate; "The Charcoal Drawing", about the meaning of a meaningless piece of minor art; "Archimedes' Point", about the explanation, or lack of an explanation, for an obvious paradox; "The Parish-Master's Cows", about how the parish-master met his wife; "The Kiss", about the mental processes, during the first kiss, of two young people; "A Dream of Old Age", about a dream of a non-pleasing future; "Gärda", about meeting one's sometime beloved again; "The Burning City", about a child's failure to understand the distinction between a picture and reality; "Poets and People", about the technique of poets; "Åge", about a widow and her son — all that remains of the husband — in a park; "Signe", about the creative process; and "Graveyard Arabesque", about a Swedish burial in a Danish graveyard.

Interesting short stories, easily readable.

JOHANSSON Sten: Katrina malfruas. Dua eldono. Toyonaka: Japana Esperanta Librokooperativo, 2007. 52p. Broŝurita. ISBN 4-930785-54-5.

Ĉi tiu estas la tria, kaj verŝajne (sed ne certe) fina, en la serio de tri facillegaj romanetoj pri la problema vivo de Katrina, juna sveda instruistino en Gotenburgo, la dua urbo de Svedio.

La romaneto komenciĝas per la morto de la patrino de Katrina, kio ne nur malfeliĉigas ŝin kaj lasas ŝin tute sola en la mondo, sed ankaŭ lasas ŝin kun tute nenia informo pri la eventuala identeco de ŝia iama patro; do Katrina havas nenian familion. Dum somera ferio ŝi iras al Esperanto-kunveno en Bretonio, kaj en Bretonio ŝi renkontas kaj enamiĝas al juna turisma gvidisto kies fako estas la keltaj restaĵoj de la regiono (starŝtonoj, menhiroj, k.s.). Li tamen, kiel antaŭaj amantoj, perfidas ŝin, kaj ŝi revenas al Svedio, kie baldaŭ evidentiĝas, ke ŝi ne longe restos sen ia ajn familio. Cetere, ŝi trovas malnovan foton de la patrino kaj nekonata viro, kaj komencas spuri tiun homon, kiun ŝi (ĝuste) supozas esti ŝia patro ...

Kiel la ceteraj romanetoj en la serio, ĉi tiu celas ne nur distri sed ankaŭ instrui; la libro enhavas nur 464 diversajn morfemojn, el kiuj la verkinto kreis 8 478 vortojn. Ĉiu ĉapitro uzas relative simplan lingvaĵon (ekz-e mankas participoj), kvankam la lingvaĵo fariĝas malpli simpla dum oni progresas tra la libro. La plimultaj ĉapitroj havas nur du paĝojn — la plej grandaj havas nur tri — kaj fine de ĉiu ĉapitro estas glosaro kun la malplej konataj vortoj, kiuj havas difinojn en Esperanto kaj ekvivalentojn en la angla kaj japana lingvoj.

Bona libro por homo, kiu ĵus finis komencgradan kurson pri Esperanto.

Johansson, Sten: Katrina Is Late. Second edition. Toyonaka: Japana Esperanta Librokooperativo, 2007. 52 p. Paper. ISBN 4-930785-54-5.

This is the third, and probably (but not certainly) the last, in the series of three easy novellas about the problematic life of Katrina, a young Swedish teacher in Gothenburg, Sweden's second city.

The novella begins with the death of Katrina's mother, which does not only make her unhappy and leave here quite alone in the world, but also leaves here with no information at all about the possible identity of her sometime father; so Katrina has no family. During a summer vacation she goes to an Esperanto meeting in Brittany, and in Brittany she meets and falls in love with a young tourist guide whose specialty is the Celtic remains in the region (standing stones, menhirs etc.). But he, like previous lovers, betrays her, and she returns to Sweden, where it soon becomes obvious that she is not going to remain long without any kind of family. In addition, she finds an old photograph of her mother and an unknown man, and begins to trace that man, whom she (correctly) supposed to be her father ...

Like the other novellas in the series, this one aims not only to please but also to teach; the book contains only 464 different morphemes, from which the author has created 8,478 words. Every chapter uses relatively simple language (e.g. there are no participles), although the language becomes less simple as you advance through the book. The majority of chapters have only two pages — the longest have only three — and at the end of every chapter there is a glossary with the least known words, which have definitions in Esperanto and equivalents in English and Japanese.

A good book for a person who has just finished a beginner-level course in Esperanto.

JACOBSEN Benjamin: Inter tero kaj ĉielo. Tradukis kaj faciligis Sten Johansson. Skövde: Al-fab-et-o, 1997. 38p. Broŝurita.

Temas pri kvin noveloj el Danlando de la malfrua 19a jarcento; ilin Johansson ne nur tradukis sed ankaŭ faciligis, por progresantaj studentoj, ĝis tiu grado, ke la libro enhavas nur 607 diversajn morfemojn.

La rakontoj mem estas humuraj kaj iom memorigas pri la preskaŭ samperioda usona romano Life With Father. Temas pri la vivo de la familio Jacobsen kaj precipe pri la patro kaj la gefiloj, inter kiuj troviĝis la aŭtoro. En "Murdi vidvinon de pastro" la patro utiligas senkuglan pafilon por alvoki la familion je alveno de gastoj ĉe la pordo, kun neintencita rezulto. "Inter tero kaj ĉielo" traktas ebriiĝon de du el la filoj kaj la bonintencan rezulton. En "Vendi blankan sklavinon" du fratoj decidas senigi sin de ĝena sesjara fratino kaj samtempe gajni profiton. "Matena vizito en geedza lito" venigas neatenditan gaston al la hejmo de la familio Jacobsen. Kaj "Vasta vidaĵo" endanĝerigas la patron kiu provas savi unu filon, kiu efektive ne bezonas tion.

Amuza kaj facile legebla libreto.

Jacobsen, Benjamin: Between Earth and Sky. Translated and simplified by Sten Johansson. Skövde: Al-fab-et-o, 1997. 38 p. Paper.

Here we have five short stories from Denmark of the late 19th century; Johansson has not only translated them but also simplified them, for advancing students, to the degree that the book contains only 607 different morphemes.

The stories themselves are humorous and somewhat reminiscent of the nearly contemporary American novel Life With Father. The subject is the life of the Jacobsen family and especially of the father and the children, among whom is the author. In "To Murder the Minister's Widow" the father makes use of a bullet-free gun to summon the family on the arrival of guests at the door, with an unexpected result. "Between Earth and Sky" treats of the inebriation of two of the sons and the well-meaning result. In "To Sell a White Slave" two brothers decide to free themselves of a troublesome six-year-old sister and simultaneously make a profit. "A Morning Visit To the Marriage Bed" brings an unexpected guest to the home of the Jacobsen family. And "A Wide View" endangers the father who tries to save one son who really doesn't need to be saved.

An amusing and easily readable booklet.

English version follows.

LUKJANENKO Sergej: La nokta patrolo: Historio dua, Sia inter la siaj. Tradukis Mikaelo Ĉertilov kaj Svetlana Smetanina. Moskvo: Impeto, 2007. 152p. Broŝurita.

Jen dua preternatura romano pri la luktado inter Lumo kaj Obskuro en Moskvo. En ĉi tiu rakonto, iu "seria murdisto", kodnomo "Sovaĝulo", mortigas relative malgravajn homojn elinter la Obskuraj, kaj la Taga Patrolo volas kulpigi la heroon Anton Gorodeckij. Sed baldaŭ evidentiĝas, ke estas multe pli profunda intrigo kiu funkcias, kaj ke la Obskuraj utiligas la murdiston por siaj propraj celoj.

La romano kondukas nin tra la nokta Moskvo, de riĉa noktoklubo (kie okazas unu el la murdoj, pri kiu Anton estas la evidenta kulpinto) ĝis la supro de la Ostankinskaja televida turo. Intertempe ni renkontas plurajn geamikojn de la unua libro — Olga la strigino (ĉi tie ŝi havas nur homan formon), Boris Ignatieviĉ la ĉefo de la Nokta Patrolo kaj lia kontraŭulo Zabulon de la Taga Patrolo, la junulo Egor kiu nun ŝajnas esti destinita fariĝi Obskura.

La traduko estas multe pli bona — kaj pli bone kontrolita (Mikaelo Bronŝtejn akceptis redakti ĝin) — ol tiu de la unua romano en la serio.

Facile kaj rapide legebla ekzemplo de la "metropola fantazio".

Lukianenko, Sergei: The Night Watch: Second Story, His Own Among His Own. Translated by Mikhail Chertilov and Svetlana Smetanina. Moscow: Impeto, 2007. 152p. Paper.

Here is a second supernatural novel about the struggle between Light and Dark in Moscow. In this tale, a "serial murderer", codename "Wild One", is killing relatively unimportant people from among the Dark, and the Day Watch wants to blame the hero Anton Gorodetsky. But it soon becomes obvious that there is a much deeper plot in operation, and that the Dark are making use of the murderer for their own purposes.

The novel takes us through nighttime Moscow, from a wealthy night-club (where one of the murders, of which Anton is the obvious culprit, occurs) to the top of the Ostankinskaja television tower. Meanwhile we meet several friends from the first book — Olga the owl (here she has only human form), Boris Ignatievitch the chief of the Night Watch and his opponent Zabulon of the Day Watch, the young man Egor who now seems destined to become one of the Dark.

The translation is much better — and better checked (Mikhail Bronstein agreed to edit it) — than that of the first novel in the series.

An easily and quickly readable example of "urban fantasy".

GUDSKOV Nikolao (kompilis): Moskvaj sonoriloj. Moskvo: Impeto, 2007. 160p. Broŝurita.

Jam de la Unua Libro, en kiu aperis kelkaj originalaj poemoj de Zamenhof, poezio estas grava parto de la Esperanta literaturo, kaj aparte en Rusio. Ĉi tiu volumo kolektas unu specifan grupon de rusaj Esperantaj poetoj — tiuj, kiuj loĝas en Moskvo aŭ havas alian rilaton kun tiu grava metropolo.

Temas entute pri 36 poetoj, de la fruaj kiel Deŝkin kaj Hohlov ĝis la lastaj kiel Ĥmelinskij kaj Soljakova. La kompilinto apartigas la libron en kvar (efektive kvin) partojn: Genezo (efektive, poetoj de la plej frua sovetia periodo); Profetoj (tiuj de la epoko de "revekiĝo" de Esperanto en Sovetio, nome post 1958); Nova Testamento (poetoj kiuj aperis ĉirkaŭ la periodo de la falo de Sovetio kaj starigo de la Federacio Rusio); kaj Epistoloj (pli lastaj poetoj). Tamen, se oni kontrolas en la aparta biografietaro, oni rimarkos, ke en tiu lasta parto troviĝas ankaŭ "Kabeiĝintoj", fojaj poetoj kiuj pro iu aŭ alia kialo ne plu aŭ nur nepoezie rilatas kun la Esperanto-movado.

El la 36 poetoj, plej reprezentata estas (eble kompreneble) Mikaelo Bronŝtejn, kun 15 paĝoj da poemoj — iom strange, ĉar Bronŝtejn mem ne estas moskvano. Sed kompreneble li ludis aparte gravan rolon en la rusia Esperanto-movado ekde la 60aj jaroj, kaj eble eĉ pli gravan rolon en la rusia Esperanto-literaturo de la periodo. Ankaŭ reprezentata estas mia plejŝatata rusa Esperanto-poeto, Mikaelo Giŝpling (sed bedaŭrinde ne per sia eksterordinara "Kanto pri Donkiĥotoj".

La nivelo de la poezio estas ĝenerale alta, kvankam — aparte en la plej lastaj poemoj — oni ofte trovas la rusismon "kurta" anstataŭ la ĝusta "mallonga". Jen ekzemplo, "Falkido" de Ivan Lubjanovskij:

En silkaj stepoj de Aksaj'
Falkidon kaptis mi hazarde —
En tago de brilanta maj'.
Ĝi ĉesis teni sin singarde.

Sub miaj fingroj pulsis kor' —
Kaptita koro de l' falkido,
Kaj spontanece ŝprucis for
El mia gorĝ' triumfa rido.

Ja falko min rigardis nun,
Pri mi ĝi pensis en ĉi horo,
kaj mian bildon al la sun'
Kun si ĝi levos en memoro.

En sindefend' sovaĝe min
Falkid' per ungoj akraj gratis
Sed elturnante kun obstin'
Min per flugiloj pezaj batis.

Mi kisis ĝin per frata kis'
Kun emoci' de simpatio
Kaj en abismon de turkis'
forlasis ĝin en trema pio.

Gudskov, Nikolao (compiler): Moscow Bells. Moscow: Impeto, 2007. 160 p. Paper.

Since the First Book (of Esperanto), in which several original poems by Zamenhof appeared, poetry has been an important part of Esperanto's literature, and especially in Russia. This volume collects one specific group of Russian Esperanto poets — those who live in Moscow or have another relationship with that important city.

There are 36 poets here, from the early ones such as Deshkin and Hohlov up to the recent ones such as Khmelinsky and Solyakova. The compiler breaks the book up into four (actually five) parts: Genesis (poets from the earliest Soviet period); Prophets (those from the era of the "reawakening" of Esperanto in the Soviet Union, i.e. after 1958); A New Testament (poets who appeared around the period of the fall of the Soviet Union and the establishment of the Russian Federation); and Epistles (more recent poets). But if you check the separate collection of short biographies, you'll notice that in this last part there are also the "Kabeiĝintoj", sometime poets who for some reason or another no longer, or only non-poetically, have a relationship with the Esperanto movement.

Of the 36 poets, the most represented is (perhaps understandably) Mikaelo Bronshtein, with 15 pages of poems — somewhat strange, because Bronshtein is not himself a Muscovite. But he has of course played an especially important role in the Russian Esperanto movement starting in the sixties, and a perhaps even more important role in the Russian Esperanto literature of the period. Also represented is my favorite Russian Esperanto poet, Mikaelo Gishpling (but unfortunately not with his extraordinary "Song of Don Quixotes").

The level of the poetry is generally high, although — especially in the most recent poems — we often find the Russism "kurta" instead of the correct "mallonga". Here's an example, "Young Falcon" by Ivan Lubianovsky:

En silkaj stepoj de Aksaj'
Falkidon kaptis mi hazarde —
En tago de brilanta maj'.
Ĝi ĉesis teni sin singarde.

Sub miaj fingroj pulsis kor' —
Kaptita koro de l' falkido,
Kaj spontanece ŝprucis for
El mia gorĝ' triumfa rido.

Ja falko min rigardis nun,
Pri mi ĝi pensis en ĉi horo,
kaj mian bildon al la sun'
Kun si ĝi levos en memoro.

En sindefend' sovaĝe min
Falkid' per ungoj akraj gratis
Sed elturnante kun obstin'
Min per flugiloj pezaj batis.

Mi kisis ĝin per frata kis'
Kun emoci' de simpatio
Kaj en abismon de turkis'
forlasis ĝin en trema pio.

CAMACHO Jorge, DAŜGUPTO Probal, ERTL István (reds.): Beletra Almanako N-ro 1 (Septembro 2007). Novjorko: Mondial, 2007. 176p.

Temas pri la unua numero de nova literatura almanako, kiu devos aperi je duonjaraj intervaloj.

La parto dediĉita al proponitaĵoj al la Almanako mem konsistas ĝenerale el ses partoj: Originala Prozo, Originala Poezio, Tradukita Prozo, Tradukita Poezio, Eseoj kaj Recenzoj. Tiu parto ampleksas proks. 100 paĝojn. La ceteron plenigas la rezultoj de la Belartaj Konkursoj 2007 de UEA, plus raporto pri la Konkursoj de ilia prezidanto, Humphrey Tonkin. En la unua parto troviĝas ankaŭ ekstra kategorio, "Uta-festo de Oomoto", kun kvar utaoj premiitaj de tiu japana religia organizo; laŭ mi, ankaŭ tiuj devas aperi sub "Originala Poezio".

La du originalaj prozaĵoj, de Luiza Carol de Britio kaj Den Drown de Usono, estas mallongaj, interesaj, ne aparte elstaraj. Ses poetoj kontribuis al la kategorio "Originala Poezio"; la almanako malatentis siajn proprajn regulojn, reaperigante kvar poemojn el Kantoj de Anteo de Mao Zifu, sed laŭ mi la plej atentindaj poemoj (unu el kiuj estas vera "prozpoemo") estas la kvar de Baldur Ragnarsson ("Odino", "Medo", "Ragnarok" kaj "Trans la rokoj"), kiuj pruvas, ke 77-jara li ankoraŭ scipovas poemi. Pli interesa ol la original prozo estas la tradukita prozo, kun du proponoj, unu de la rumano Mircea Eliade (tradukis Ionel Oneţ) kaj unu de la islandano Halldór Laxness (tradukis Baldur Ragnarsson). Eble tiu supereco devenas de la fakto, ke por la tradukita prozo oni elektis el pecoj jam konataj, ankaŭ internacie, kiel altkvalitaj. Ankaŭ la tradukitaj poeziaĵoj (de la japano Ŭakajama kaj la bengalo Ghosh) estas bonaj, sed — laŭ mia gusto — ne tiel bonaj kiel kelkaj el la originalaj poeziaĵoj. La eseo de Baldur Ragnarsson, pri la aktuala uzado de liberforma poezio, estas interesa kaj instrua; tiu de Jorge Camacho, pri la lingvaĵo uzata de la t.n. Esperanto-Civito kaj aparte de ĝia korifeo Valerio Ari ("Giorgio Silfer"), estas aparte interesa al tiuj, kiujn interesas la lukto inter la Civito kaj la tradicia Esperanto-movado, sed eble ne al aliaj; plej interesa en la tuta longa eseo estas mencio, ke baldaŭ aperos Esperanta traduko (de Donald Broadribb) de la romano 1984 de Orwell. La recenzoj estas utilaj kaj informaj; mi dirus nur, ke tiu pri Vojaĝo en Esperanto-lando de Kolker estas tro mallonga, tiu pri Kantoj de Anteo de Mao estas tro longa.

Kompreneble, ĉio en la Belartaj Konkursoj estas originala (oni forigis la tradukajn branĉojn antaŭ jaroj). Laŭ mi, la tri premiitaj prozaĵoj (de la usonano Tim Westover, la rusino Lena Karpunina kaj la svedo Sten Johansson) estas multe pli altkvalitaj ol tiuj proponitaj senpere al la almanako. Pri la du poeziaĵoj (de la finnino Anja Karkiainen kaj la brito Michael Cayley) mi dirus, ke mi preferus ne kompari ilin kun almenaŭ kelkaj el la senpere proponitaj poemoj, kvankam al mi aparte plaĉas (krom se temas pri formo; mi estas tradiciisto) tiu de Cayley. La teatraĵo de usonano Brian E. Drake estas longa, traktas interesan periodon en la historio, kaj montras sufiĉe multajn lingvajn misaĵojn, kion oni povas atendi en la "dialekto" de la du ekssklavoj Minoré kaj Djudoné sed ne en la rafinita lingvaĵo de la bordelaninoj; vidu cetere la komenton de Tonkin en lia raporto. La eseoj (de la brito Geoffrey Sutton, la brazilano Paulo S. Viana, kaj la hispano Toño del Barrio) estas, kiel eseoj, relative mallongaj kaj ĝenerale interesaj, kvankam mi grandparte ne povas konsenti kun del Barrio pri lia sinteno al Esperanto kiel "normala lingvo" (aliflanke, lia konstato, ke la Esperanto-movado estas "normala movado" estas sufiĉe trafa).

Entute, la almenako estas interesa kaj leginda, kun nur kelkaj esceptoj.

Camacho, Jorge, Dasgupta, Probal, Ertl, Istvan (eds.): Almanac Belles Lettres No. 1 (September 2007). New York: Mondial, 2007. 176 p.

This is the first number of a new literary almanac (long-period periodical) which is to appear at semiannual intervals.

The part dedicated to submissions to the Almanac itself consists in general of six parts: Original Prose, Original Poetry, Translated Prose, Translated Poetry, Essays and Book Reviews. This part is made up of approximately 100 pages. The rest is filled with the results of UEA's Beaux Arts Contests 2007, plus a report on the Contests by their chairman, Humphrey Tonkin. In the first part this is also an additional category, "Uta-festo de Oomoto", with four tankas which received prizes from that Japanese religious organization; I would think that those, too, should have appeared under "Original Poetry".

The two original prose pieces, by Luiza Carol of Great Britain and Den Drown of the United States, are short, interesting, not especially outstanding. Six poets contributed to the category "Original Poetry"; the almanac ignored its own rules by reprinting four poems from Songs of Antaeus by Mao Zifu, but in my opinion the poems most deserving of attention (one of which is a true "prose poem") are the four by Baldur Ragnarsson ("Odin", "Mead", "Ragnarok" and "Over the Rocks"), which prove that at the age of 77 he still knows how to write poems. More interesting than the original prose is the translated prose, with two submissions, one by the Romanian Mircea Eliade (translated by Ionel Oneţ) and one by the Icelander Halldór Laxness (translated by Baldur Ragnarsson). This superiority may derive from the fact that for the translated prose pieces were chosen that are already well-known, even internationally, and of high quality. The translated poetry, too, (by the Japanese Wakayama and the Bengali Ghosh) are good but — to my taste — not as good as some of the original poems. Baldur Ragnarsson's essay, about the current usage of free-form poetry, is interesting and instructive; that by Jorge Camacho, about the language used by the so-called Esperanto-Civito and especially by its coryphaeus Valerio Ari ("Giorgio Silfer"), is especially interesting to those who are interested in the struggle between the Civito and the traditional Esperanto movement, but perhaps not to others; most interesting in the entire long essay is a mention that an Esperanto translation (by Donald Broadribb) of Orwell's novel 1984 will soon appear. The reviews were useful and informative; I would only say that the one about Kolker's Journey in Esperanto-Land is too short and the one about Mao's Songs of Antaeus is too long.

Of course, everything in the Beaux Arts Contests is original (the translation branches were discarded years ago). In my opinion, the three prize-winning prose entries (by the American Tim Westover, the Russian Lena Karpunina and the Swede Sten Johansson) are of much higher quality than those submitted directly to the almanac. About the two poems (by the Finn Anja Kariainen and the Briton Michael Cayley) I would say that I would prefer not to compare them with at least a few of the directly submitted poems, although I especially like (except for the form; I'm a traditionalist) the one by Cayley. The play by American Brian E. Drake is long, discusses an interesting period in history, and shows quite a few linguistic errors, which can be expected in the "dialect" of the two ex-slaves Minoré and Djudoné but not in the refined language of the ladies of the bordello; see Tonkin's comment in his report. The essays (by the Briton Geoffrey Sutton, the Brazilian Paulo S. Viana and the Spaniard Toño del Barrio) are, as essays, relatively short and generally interesting, although I cannot in large part agree with del Barrio about his attitude towards Esperanto as "a normal language" (on the other hand, his determination that the Esperanto movement is a "normal movement" hits the mark).

Overall, the almanac is interesting and worth reading, with very few exceptions.

KARPUNINA Lena: La bato. Antwerpen: Flandra Esperanto-Ligo, 2000. 125p. Broŝura.

(Noto: temas pri la unua eldono de 2000. Dua eldono aperis en 2006 ĉe "Impeto" en Rusio, kun 160 paĝoj kaj tri ekstraj noveloj.)

Ĉi tiu kolekto de 15 noveloj estas la unua de plurfoje premiita verkistino. La noveloj estas esence humanismaj, kaj ĝenerale traktas la vivojn de junulinoj en la naskregiono de la verkintino (Duŝanbe, ĉefurbo de Taĝikio); sed la kvar finaj noveloj montras la vidpunkton de pli matura homo, jam loĝanta for de la hejmlando.

La noveloj estas: "La bato", pri rilato inter juna, hejme edukata knabino kaj ŝia patro; "La ridinda letero", en kiu letero de analfabeta junulino pensigas alian junulinon pri orfeco kaj familioj; "La patrino kaj la filino", pri medicina krizo kaj la rilato inter patrino kaj filino en senpatra familio; "Inter najbaroj", pri degenero de rilatoj inter patrino kaj filino unuflanke kaj diboĉema kaj atencema najbaro aliflanke; "Bela", vinjeto pri junulino ne aparte klera; "La instruistino", pri malafabla instruistino, malantaŭ kies kolereco kuŝas ne nur metodo sed ankaŭ simpatio; "La motorciklo", pri la aventuroj de junulino ĵus ricevinta ŝoforrajtigilon kaj aĉetinta sian unuan motorciklon; "Paska pluvo", pri virino en Berlino (aktuala hejmo de Karpunina), kiu rememoras pluvan Paskon en sia hejmurbo; "Jaŝa", rakonto pri invalida militveterano drinkema kaj la rilato inter tiu kaj la patro de la rakontintino; "Anakondo", pri amikeco rezultinta de Esperanto-kurso; "En la montaro", en kiu grupo de esperantistoj piedekskursas tra la montaro de Duŝanbe al Samarkand; "Mortpafitaj pomoj", en kiu virino revenas de Eŭropo al sia hejmlando post terura interna milito; "La persekuto", en kiu soldato ĉasas fuĝinton de gulaga koncentrejo, sed trovas pli da demandoj ol da respondoj; "Miŝka Voropajev", pri la sorto de murdinto en gulago; kaj "La adiaŭo", en kiu virino verkas leteron al ŝin forlasinta edzo.

Ankoraŭfoje, la pli multaj noveloj situas en aŭ apud Duŝanbe; esceptoj estas "La persekuto" kaj "Miŝka Voropajev", kiuj situas en la siberia tajgo, kaj "La adiaŭo", verŝajne en Berlino. Por mi plej interesaj estas tiuj, kiuj montras la naturon ĉirkaŭ Duŝanbe (dua parto de "La motorciklo" kaj "En la montaro"; en ambaŭ cetere rolas la lago Iskanderkul, nomita por La Granda Aleksandro, kiu laŭdire vizitis ĝin dum sia centrazia ekskurso). Eĉ en "Anakondo", kvankam ĝi situas en Duŝanbe mem, la titolulo estas ĉiĉerono de piedekskursantoj en la pamira montaro. Du el la noveloj eksplicite inkluzivas la Esperanto-movadon ("Anakondo" kaj "En la montaro"), kaj alia mencias ĝin ("La adiaŭo").

Laŭ mi, la noveloj bone taŭgas por progresantoj (kio estas ĝenerale la situacio rilate novelarojn en Esperanto); oni trovos kelkajn nekonatajn vortojn, kiuj tamen troviĝas en PIV2005 (ekz-e "toporo", "sarafano", "sabino"), sed mi trovis nur du vortojn, kiujn mi ne povis trovi en tiu referenco ("ĥalato" sur p. 22 kaj "leno" sur p. 66; la unua estas speco de mezazia kapkovraĵo, la dua estas koridoro por aŭtoj sur plurkoridora ŝoseo). Simile maloftas tajperaroj ("altmonatra" anstataŭ "altmontara" sur p. 86, "stoniĝ'" anstataŭ "ŝtoniĝ'" sur p. 118). Por la nomo de alia iam-Sovetia popolo, Karpunina evidente ne povas decidi inter "ukrain'" (p. 18) kaj "ukrajn'" (p. 83); PIV2005 preferas la unuan.

Entute bona libro, kiun mi forte rekomendas.

Karpunina, Lena: The Blow. Antwerp: Flemish Esperanto League, 2000. 125 p. Paperback.

(Note: this is the first edition of 2000. A second edition appeared in 2006 at "Impeto" in Russia, with 160 pages and three additional short stories.)

This collection of 15 short stories is the first by an authoress who has won prizes several times. The stories are essentially humanistic, and generally treat the lives of girls in the region of birth of the author (Dushanbe, capital of Tajikistan); but the last four short stories show the viewpoint of a more mature person who is already living far from her homeland.

The short stories are: "The Blow", about the relationship between a young, home-schooled girl and her father; "The Ridiculous Letter", in which a letter from an illiterate young girl causes another young girl to think about families and being an orphan; "The Mother and the Daughter", about a medical crisis and the relationship between a mother and a daughter in a fatherless family; "Among Neighbors", about the degeneration of relations between a mother and a daughter on the one hand and a drunken neighbor who tends to criminal acts on the other; "Bela", a vignette about a not especiall\y educated young woman; "The Teacher", about an unfriendly teacher behind whose madness lies not only method but also likeableness; "The Motorcycle", about the adventures of a young woman who has just received her driver's license and bought her first motorcycle; "Easter Rain", about a woman in Berlin (Karpunina's current home) who remembers a rainy Easter in her home city; "Yasha", a tale about an invalid war-veteran who tends to drink too much and the relationship between him and the narrator's father; "Anaconda", about a friendship that results from an Esperanto course; "In the Mountains", in which a group of Esperanto speakers hike through the mountains from Dushanbe to Samarkand; "Apples Shot Dead", in which a woman returns from Europe to her homeland after a terrible civil war; "The Chase", in which a soldier hunts a fugitive from a Gulag concentration camp, but finds more questions than answers; "Mishka Voropa'ev", about the fate of a murderer in the Gulag; and "The Farewell", in which a woman writes a latter to a husband who has abandoned her.

Again, the majority of the stories are located in or near Dushanbe; exceptions are "The Chase" and "Mishka Voropa'ev", which are located in the Siberian taiga, and "The Farewell", apparently in Berlin. For me the most interesting are those which show nature around Dushanbe (second part of "The Motorcycle" and "In the Mountains"; also, in both Lake Iskanderkul, named for Alexander the Great, who, rumor has it, visited it during his Central Asian excursion, has a role). Even in "Anaconda", although it is located in Dushanbe itself, the title characters is a tour guide for hikers in the Pamir range. Two of the stories explicitly include the Esperanto movement ("Anaconda" and "In the Mountains"), and another mentions it ("The Farewell").

To me, the stories are quite suitable for advanced students (which is generally the case with short-story collections in Esperanto); you will find several unknown words, which are nevertheless in PIV2005(e.g. "toporo" = axe, "sarafano" = sleeveless middle-Asian woman's dress, "sabino" = Eurasian juniper tree), but I found only two words which I couldn't find in that reference ("ĥalato" on p. 22 and "leno" on p. 66; the first is a type of middle-Asian headgear, the second is a lane on a highway). Typos are similarly rare ("altmonatra" instead of "altmontara" on p. 86, "stoniĝ'" instead of "ŝtoniĝ'" on p. 118). For the name of another once-Soviet people, Karpunino evidently couldn't decide between "ukrain'" (p. 18) and "ukrajn'" (p. 83); PIV2005 prefers the first.

Quite a good book, which I strongly recommend.

UNDER Marie: Sonetoj. Elestonigis Hilda Dresen. Chapecó: Fonto, 1988. 62p. Broŝurita.

Marie Under estis famekonata poetino en Estonio de la unua duono de la 20a jarcento, malgraŭ tio, ke grandan parton de sia vivo ŝi pasigis en Svedio, kie ŝi ankaŭ forpasis en 1980, "turmentat[e] de nostalgio pri sia naskiĝlando" (laŭ la antaŭparolo de Josif Velebit, p. 7). La tradukintino, Hilda Dresen, dum sia tuta kariero esperantigis poemojn de Under. Kvankam ŝi jam komencis aperigi poemojn en 1904, la libro "Sonetoj", kiuj aperis en 1917, estis la unua signo, ke temas pri poeta matureco.

La poemoj en ĉi tiu kolekto tamen rilatas ĉefe al du aferoj: (1) amo kaj (2) ĝardenoj. Se vi intencas legi ilin, mi rekomendas, ke vi unue lernu la Esperantajn nomojn de multaj diversaj floroj, kiujn oni trovas en nordlandaj ĝardenoj. Pri la ampoemoj, kelkaj estas sufiĉe erotikemaj, sed Under neniam uzas trivialan lingvaĵon.

Laŭ la titolo, ĉiuj poemoj estas sonetoj — tio estas, du kvarversoj (ĝenerale kun rimskemo abba) sekvataj de du triversoj (kun diversaj rimskemoj — efektive, ĝenerale temas pri sesverso kun formala spaco inter la triversoj). Mi devas konfesi, ke por mi la poemstrukturo fariĝas iom teda post la deka aŭ dekdua soneto. Jen ekzemplo de unu soneto el la libro:

Blanka pordego (p. 34)

Neĝvojo blanka jen alvale gvidas,
briletas tie fenestreto sola —
kvieta voj' — senhoma kaj izola:
tintilsonore seld' laŭ ĝi ne glitas.

Ĉe l' fin' pordego blanka. Min incitas
kaj tente logas ĝi: per paŝ' nevola
mi tie ofte vagas senkonsola,
kaj dum ĉi ir' malgaje mi meditas.

Pordego blanka sur neĝblanka ter',
dum nokto blanka — venis la stelar',
sur volbon vian klinas sin la luno —

vi nin disigas de la mortosfer'.
Ĉi-flanke mi. Ĉu baldaŭ per fanfar'
min oni vokos al la blanka lumo?...

Unu problemo pri la traduko estas, ke ne malofte Dresen cedas antaŭ la emo, produkti duonrimojn — nome, rimojn, kies finaj literoj ne aŭ nur duonformale akordas. Du ekzemploj troviĝas en la poemo "Ĝardenoj(4)" (p. 39):

Ho, fervorego de l' florado flora!*
Petaloj rozaj falas al la ter',
tag-nokte la ĝardeno kun prosper'
teksadas florosilkon multkoloran*

kaj tra radi-vual' de l' suno ora
ekravas nin per fianĉina bel';**
pri l' lun' ĝi honte revas dum vesper'**
pro l' ĉeso de la sunkares' petola —

Kiel vi povas rimarki, la rimoj de "flora/multkoloran" kaj "bel'/vesper'" ne estas absolutaj.

Se vi volas guston de la frua poezio de nacia poetino, la libro estas rekomendinda; sed laŭ mi ŝi verkis pli bone en postaj jaroj, almenaŭ laŭteme.

Under, Marie: Sonnets. Translated by Hilda Dresen. Chapecó: Fonto, 1988. 62 p. Paper.

Marie Under was a famous poetess in Estonia of the first half of the 20th century, despite the fact that she spent a large part of her life in Sweden, where she also died in 1980, "tormented by nostalgia for her home country" (according to Josif Velebit's preface, p. 7). The translator, Hilda Dresen, spent much of her entire career translating poems by Under into Esperanto. Although she had already begun to publish poems in 1904, the book "Sonnets", which appeared in 1917, was the first sign of poetic maturity.

The poems in this collection nevertheless relate mainly to two things: (1) love and (2) gardens. If you intend to read them, I recommend that you first learn the Esperanto names of many various flowers which are found in northern gardens. About the love poems, several are somewhat erotic, but Under never uses vulgar language.

According to the title, all the poems are sonnets — that is, two quatrains (generally with the rhyme-scheme abba) followed by three three-line verses (with various rhyme-schemes — in fact, what we generally have is a six-line verse with a formal space between the three-line verses). I must confess that for me the poem structure becomes somewhat boring after the tenth or twelfth sonnet. Here's an example of one sonnet from the book:

Blanka pordego (p. 34)

Neĝvojo blanka jen alvale gvidas,
briletas tie fenestreto sola —
kvieta voj' — senhoma kaj izola:
tintilsonore seld' laŭ ĝi ne glitas.

Ĉe l' fin' pordego blanka. Min incitas
kaj tente logas ĝi: per paŝ' nevola
mi tie ofte vagas senkonsola,
kaj dum ĉi ir' malgaje mi meditas.

Pordego blanka sur neĝblanka ter',
dum nokto blanka — venis la stelar',
sur volbon vian klinas sin la luno —

vi nin disigas de la mortosfer'.
Ĉi-flanke mi. Ĉu baldaŭ per fanfar'
min oni vokos al la blanka lumo?...

One problem with the translation is that Dresen yields, not rarely, to the tendency to produce semi-rhymes — namely, rhymes whose terminal letters do not, or only semiformally, agree. Two examples are found in the poem "Gardens(4)" (p. 39):

Ho, fervorego de l' florado flora!*
Petaloj rozaj falas al la ter',
tag-nokte la ĝardeno kun prosper'
teksadas florosilkon multkoloran*

kaj tra radi-vual' de l' suno ora
ekravas nin per fianĉina bel';**
pri l' lun' ĝi honte revas dum vesper'**
pro l' ĉeso de la sunkares' petola —

As you can see, the rhymes on "flora/multkoloran" and "bel'/vesper'" are not absolute.

If you want a taste of the early poetry of a national poetess, the book is to be recommended; but I think she wrote better in later years, at least as far as topic is concerned.

The film starts out when Fiona's dad, the Frog King of Far Far Away (the place that looks like Hollywood) croaks, leaving Shrek and Fiona in charge of the kingdom. Daddy does mention, just before the end, that there's another candidate, apparently a young cousin named Arthur. Shrek, who wants to run a kingdom about as much as he wants hemorrhoids, sets out in search of Arthur, to turn the kingdom over to him.

Meanwhile a third, self-declared candidate, the snotty and ambitious Prince Charming, son of the late Fairy Godmother, gathers all the malcontents in the kingdom — the Wicked Witch, the Cyclops, Captain Hook, numerous others — and takes over the kingdom, imprisoning Fiona and a group of her lady friends. Shrek, returning with a recalcitrant young Arthur Pendragon after several adventures, is imprisoned more easily than one might expect after his tourney in the first movie, and is scheduled to be executed by Prince Charming in a dramatic presentation intended to leave him in sole charge of the kingdom. Between young Arthur, the ladies, Shrek, and the usual cast of friends (including Pinocchio and the Gingerbread Man) this doesn't happen.

There are two interesting subplots, one of which worked for me and one of which didn't. Shrek, discovering that Fiona is pregnant, moans and groans about the fact that ogres aren't cut out to be fathers; but gradually, and after his interaction with young Arthur, whose father simply abandoned him, he comes to accept this fate as inevitable and ultimately valuable to him and Fiona.

In the other subplot, Merlin changes the minds of Puss in Boots and Donkey into the others' bodies, thus leaving them a bit uncomfortable. I don't think enough was done with this part.

I enjoyed the film and, again, think it superior to Shrek 2, which may have been overlong — this one is not.

GOODHEIR Albert: Enlumiĝo. Glasgow: Kardo,1987. 44 p. + 2 ilustraĵoj. Broŝurita. ISBN 0 905149 22 X.

Apud la okcidenta marbordo de Skotlando, sur la insulo Skye, estas loketo kun nomo Glenbrittle, kie oni povas starigi tendon kaj malstreĉiĝi en preskaŭ plena soleco dum semajno. Se vin ne allogas la najbara montopinto Sgurr Alasdair — plej alta punkto de la Nigra Cuilin, montaro kiu forme similas la Grandajn Tetonojn de Usono kaj, kvankam ĝi estas malpli granda, tamen ne estas malpli impona -- kaj vi posedas la lokan mapon Ordnance Survey, vi eble decidos unu tagojn promeni suden laŭ preskaŭ neekzistanta vojo ses kilometrojn, transvadante unu-du riveretojn kiuj, kiam ili plenfluas, garantios trempiĝon, por trovi, sur rokeca kaj preskaŭ forbara terkapo, vi trovos la restaĵojn de abelujo-forma loĝejo, el kiu tri kvaronoj estas sub la ternivelo, konstruita antaŭ kvinmil jaroj. Tie, en tiu "ĉambra rokamaso", vi povos ĝui kvietan lunĉon komunie kun tiuj foraj prapatroj, kiuj konstruis ĉi tiun lokon, same kiel la pli bone konatajn monumentojn ĉe Callanish, Stonehenge kaj Avebury Henge; vian pacon perturbos nur la monotona mallaŭta muĝado de la longaj grizaj huloj, kiuj alruliĝas trans la Atlantikon Oceanon de Ameriko, aŭ eble de Numinor de Tolkien, kaj la foja krio de turbanta mevo.

Mi mencias tion ĉar tiuj estas memoroj, kiuj elvokas kelkaj el la poemoj en ĉi tiu relative mallonga kolekto — la sento, ke tiuj kvinmil jaroj estas kvazaŭ nenio.

Pratempe staras
ŝtonoj en rondo,
sorĉe elbaras
la efemeron
de brua mondo —
Naskas en menso
lumhelan sferon
pretertempa penso.

En ĉi tiu verkaĵo estas tri elstaraj poemoj: "Strofoj pri la interna lumo," "Lumo sur dolmeno," kaj "Vintraj strofoj." La unua kaj tria el tiuj estas samformataj: ĉiu konsistas en dek malpli longaj okversoj ligitaj de komuna ... nu, "sento" estas verŝajne pli ĝusta termino ol "temo". Ĉiu strofo havas la formon, kiun Goodheir nomas norda strofo, kun rimskemo ABACBDCD (kiel en la supera ekzemplo, el "Vintraj strofoj"), pri kiu William Auld prave entuziasmas en la antaŭparolo. "Lumo sur dolmeno" estas verkita kiel serio de kvinversaj senrimaj strofoj, sed alie dividas pli-malpli la saman etoson kun la du ceteraj poemoj:

Kiam la ruĝa suno en subiro
brakumas la amatan terdiinon
ekbrilas la granito de dolmeno,
momente revidebla luma centro
de komunumo preter tempkurteno.

La leganto devus koni du-tri ne-aparte-oftajn terminojn: menhiro (starŝtono), dolmeno (du egale altaj starŝtonoj kun ĉapo), rabdo (stango por serĉi akvon).

Estas aliaj poemoj en la libro, kiuj gamas laŭ temo kaj kvalito de tiu, kiu donis al la libro ĝian titolon, ĝis tiaj minoraj verkaĵoj kiel "Survoje al operacio". Ne tro atentu ilin. Se vi ŝatas ilin — kaj ili ne aparte imponis al mi — ili estas nur la glazuro sur la kuko. La tri supere priskribitaj valoras la prezon de la libro. Miaopinie, eĉ unu el ili tion valorus.

Goodheir, Albert: Illumination. Glasgow: Kardo,1987. 44 p. + 2 illustrations. Paper. ISBN 0 905149 22 X.

Off the west coast of Scotland, on an island known as Skye, is a little place called Glenbrittle, where you can pitch a tent and relax in almost complete solitude for a week. If you are not attracted by the neighboring peak of Sgurr Alasdair — highest point of the Black Cuilin, a mountain range that resembles the Grand Tetons in shape, and, though it is smaller, is no less intimidating — and you posess a local Ordnance Survey map, you might decide one day to hike south along an almost non-existent trail for some four miles, fording a couple of streams that when they are in spate will guarantee you a soaking, so that, on a rocky and forbidding headland, you can find the remains of a beehive-shaped residence, some three quarters of which is below ground level, built some five thousand years ago. There, in that "chambered cairn," you can enjoy a quiet lunch in communion with those distant ancestors who built this place, as well as such better-known monuments as Callanish, Stonehenge and Avebury Henge; your peace will be disturbed only by the monotonous low roar of the long grey swells that come rolling in across the Atlantic from America, or perhaps Tolkien's Numinor, and the occasional cry of a wheeling gull.

I mention this because these are memories that several of the poems in this relatively recent short collection evoke — the feeling that those five thousand years are as nothing.

Pratempe staras
ŝtonoj en rondo,
sorĉe elbaras
la efemeron
de brua mondo —
Naskas en menso
lumhelan sferon
pretertempa penso.

There are three outstanding poems in this work: "Strofoj pri la interna lumo," "Lumo sur dolmeno," and "Vintraj strofoj." The first and third of these are in the same format: each consists of ten shorter eight-line verses linked by a common ... well, "feeling" is probably a more accurate term than "theme." Each verse is in the form of what Goodheir calls a norda strofo, or "northern verse," with rhyme scheme ABACBDCD (as in the above example, from "Vintraj strofoj"), about which William Auld waxes justifiably enthusiastic in the preface. "Lumo sur dolmeno" is written as a series of five-line blank verses, but otherwise shares much of the same atmosphere with the other two poems:

Kiam la ruĝa suno en subiro
brakumas la amatan terdiinon
ekbrilas la granito de dolmeno,
momente revidebla luma centro
de komunumo preter tempkurteno.

The reader should be familiar with two or three not-too-common terms: menhiro (standing stone), dolmeno (two standing stones of equal height, joined by a lintel), rabdo (dowsing rod).

There are other poems in the book, ranging in theme and quality from the one that gave the book its title to such minor works as "Survoje al operacio." Don't worry about them. If you like them — and they did not particularly impress me — they are only frosting on the cake. The three I described above are worth the price of admission. In my opinion, in fact, any one of them would be.

Where Spider-Man 2 started out with Peter Parker (Tobey Maguire) in the dumps (he'd lost his pizza-delivery job, he was on the outs with Mary Jane (Kirsten Dunst), his classwork was down the tubes), here he seems to be doing well (his relationship with Mary Jane is back up there, his classwork is going well, all of New York loves him). He is even getting ready to propose to Mary Jane. But, naturally, problems arise. Mary Jane is let go from her singing role in a New York play because critics don't think her voice is loud enough. You may suppose that this causes hangups and hesitations for the beauteous Mary Jane. A new super-villain — who turns out to be the person who really murdered Uncle Ben — appears on the scene (the Sandman, aka Flint Marko, aka Thomas Haden Church). Peter now has some competition at work, the unscrupulous Eddie Brock (Topher Grace). There is a nasty, nasty symbiont from space that conceives an affinity for Spidey's suit — and, later, for Eddie Brock.And, of course, there's Harry Osborn (James Franco) hanging around in the background, aware of Peter's secret identity as Spider-Man, believing that Spidey killed his father, and now well-acquainted with his father's arsenal of gadgetry.

A quick run-in between Spidey and Goblin Jr. solves that problem, at least temporarily, when Harry loses his memory back to before his father's death; but the Goblin will be back, though perhaps not exactly as we expect.

The timing of the movie did not seem quite right to me. The beginning was too drawn out — perhaps half an hour could have been cut. The final battle, to the contrary, was a bit too short, and could have had five or even ten minutes added to it. Although I'm an old-time Gwen Stacy fan, Gwen's time came and went in the first year or so of the comics; adding her and her father, Captain Stacey (James Cromwell), to this episode seemed to me to be excessive, especially since Captain Stacey, a more interesting character, had such a small part to play.

But, still and all, comparing this film with the first rather than the second is not really an insult; both were good. Just not, by comparison with the second film, exceptional.

NEVELSTEEN Yves (red.): Vikipedio — praktika manlibro. Partizánske: E@I & TEJO, 2007. 40p. Broŝurita. ISBN 978-80-969533-3-2.

Ĉi tiu estas utila libreto kiu instigas al la novulo konatiĝi kun la Vikipedio (ĉxefe la Esperanta) kaj lerni mem krei kaj redakti artikolojn en ĝi.

La libreto ĉefe prezentas tri partojn. "Kial kunlabori pri Vikipedio?" (al kiu mi aldonus la enkondukon) informas pri tio, kio estas Vikipedio, iom pri ĝia historio, la filozofio de Vikipedio, kaj la kialoj por partopreni en la Esperanta Vikipedio. Ĉefa parto de la libreto estas "Kiel redakti paĝon", kiu mem havas du partojn ("bazaj reguloj" kaj "praktike kunredakti"), en kiu oni klarigas la detalojn de la redaktado. Fine, "La vikipedia komunumo" donas kelkajn el la reguloj por funkcii en Vikipedio-lando.

Ĉefa manko por mi estis la fakto, ke sur paĝo 19 oni montras la redaktan ilaron, sed ne klarigas la funkciojn de la diversaj butonoj (kvankam sur paĝo 21 oni montras multajn kodojn, kiuj verŝajne provizas samajn funkciojn).

Libro rekomendinda se vi (kiel mi) iam havis ambicion partopreni en la Esperanta Vikipedio sed iom timis salti en la akvon senprepare.

Nevelsteen, Yves (ed.): Wikipedia — a Practical Handbook. Partizánske: E@I & TEJO, 2007. 40 p. Paper. ISBN 978-80-969533-3-2.

This is a useful booklet which encourages the newcomer to get acquainted with the Wikipedia (mainly the one in Esperanto) and learn how to create and edit articles in it yourself.

The booklet mainly offers three parts. "Why Collaborate on the Wikipedia?" (to which I would add the introduction) gives information about what Wikipedia is, somewhat of its history, the Wikipedia philosophy, and the reasons for participating in the Esperanto Wikipedia. The main part of the booklet is "How to Edit a Page", which itself has two parts ("basic rules" and "practical editing in cooperation"), in which the details of editing are explained. Finally, "The Wikipedia Community" gives some of the rules for operating in Wikipedia-Land.

A main failing for me was the fact that on page 19 the editing toolbar is shown, but the functions of the various buttons are not explained (although on page 21 many codes, which apparently provide the same functions, are shown).

A book worth recommending if you (like me) sometimes have the ambition of participating in the Esperanto Wikipedia but are afraid to jump into the water.

UEYAMA Masao: Mi amas. Kioto: L' Omnibuso, 1977. 99p. Broŝurita. Kovrilo kaj ilustraĵoj de SAITO Eizo.

Efektive temas pri 16 noveloj, epizodoj el la vivo de riparisto de horloĝoj en Japanio, sinjoro kiu ankaŭ estis unu el la ĉefaj korifeoj de la japana Esperanta literatura movado en la jaroj 1960aj kaj 1970aj.

"Knaba hejtisto" traktas la aventurojn de knabo laboranta en publika banejo japana. En "Knaba propagandisto" ni lernas, kiel disinformi pri novsemajna kinofilmo en antaŭmilita japana vilaĝo. "Knaba instruisto" estas pagata por instrui riĉan samlernejanon. En "Pumpumŝipo" juna aspiranta maristo "ĝuas" sian unuan laboran vojaĝon. En "Atendi" oni devas atendi pagon, libron, rendevuo kun amatino, morton. "Fuma kiso" traktas la antaŭaĵojn de geedziĝo. La titolnovelo "Mi amas" estas konversacio pri amo inter maljunuloj. "Konversacio" traktas la arton konversacii en japana familio. "Donaco de lombardisto" povas esti sapo aŭ eventuale fotoj de certa speco. "Ĉu mi kokrita?" instruas kiel malaperigi de la pordo insistan ŝuldaton. "Thrill" estas donaco okaze de la 60-jariĝo. "Senvestiĝa danco" priskribas viziton al japana incitnudiĝejo (ne malsimila al tiuj en Usono, aparte se temas pri la konduto de la spektantaro). "La delica tranokto" okazas en fervoja stacidomo, dum legado de certa ĵus eltrovita Esperanta poemaro. "Por esti eterne juna" levas la demandon: ĉu atenti la koron aŭ la korpon? "Terpomo" estas leginda de ĉiu ano de (kaj uzanto de) la reto Pasporta Servo. Kaj "En vintro tamen ĝuplene" klarigas, kiel estiĝis ĉi tiu libro.

Troviĝas eraroj en la vortoj (ne la gramatiko), sed ili estas maloftaj. Ĉefe temas pri ellaso de unu litero, verŝajne pro tajperaro; atentinda eraro tia estas trovebla sur p. 31, kie la litero 'n' defalis el la vorto pinĉileto. La proverba konfuzo de la japanoj pri 'r' kaj 'l' troviĝas en nur unu loko, la vorto malprezura sur p. 51. La PIVa vorto ŝoĵio (p. 61, glosaro) iel fariĝas ŝozio sur p. 18. Interesa estas la uzo de horaro anstataŭ horloĝo sur p. 74.

Interesa novelaro, relative facile legebla.

Ueyama Masao: I Love. Kyoto: L' Omnibuso, 1977. 99 p. Paper. Cover and illustrations by Saito Eizo.

These are 16 short stories, episodes from the life of a clock repairman in Japan, a gentleman who was also one of the main movers and shakers of the Japanese Esperanto literary movement in the 1960s and 1970s.

"Boy Stoker" is about the adventures of a boy working in a Japanese public bathhouse. In "Boy Propagandist" we learn how to spread information about the newly arrived weekly movie in a prewar Japanese village. A "Boy Teacher" is paid to teach a rich schoolmate. In "Pum-Pum-Ship" an aspiring young seaman "enjoys" his first working journey. In "To Wait" it is necessary to await payment, a book, a date with one's beloved, death. "Smoky Kiss" is about the preliminaries to marriage. The title short story "I Love" is a conversation about love between elderly people. "Conversation" is about the art of conversing in a Japanese family. "A Pawnbroker's Gift" can be sop or perhaps a certain type of photograph. "Was I Cuckolded?" teaches how to cause an insistent creditor to disappear from one's doorway. "Thrill" is a gift on the occasion of becoming 60 years old. "Strip Dance" describes a visit to a Japanese strip join (not different from those in the U.S., especially when taking into account the behavior of the audience). "A Delicious Night" takes place in a railway station during reading of a certain just discovered Esperanto poetry collection. "To Be Eternally Young" raises the question: in heart or in body? "Potato" is worth reading by every member of (and user of) the Pasporta Servo network. And "Joyfully in Winter" explains how this book came to be.

There are errors in the words (not the grammar), but they are rare. Mainly these consist of the omission of one letter, probably due to a typing error; one such error worth noting can be found on p. 31, where the letter 'n' has fallen out of the word pinĉileto. The provoerbial confusion of the Japanese about 'r' and 'l' is found in only one place, the word malprezura on p. 51. The word ŝoĵio, also found in the Plena Ilustrita Vortaro (p. 61, the glossary) somehow becomes ŝozio on p. 18. The use of horaro instead of horloĝo on p. 74 is interesting.

An interesting story collection, fairly easily readable.

MATTOS Geraldo: Deveno de Esperanto, La. Chapecó: Fonto, 1987. 107p. Serio "Lingva Kolekto" #1. Broŝurita.

En ĉi tiu unua volumeto de projektita serio, la nuna prezidanto de la Akademio de Esperanto provas spuri la evoluadon de Esperanto de la versio de 1878 ("Lingwe Universala") tra tiu de 1881 ("Lingvo Universala"), la publikigita versio de 1887 ("Internacia Lingvo") ĝis la fina versio de 1888 ("Lingvo Internacia"), kiun ni hodiaŭ parolas.

Farante tion, Mattos provas montri, de kie venis ne nur la leksikaj elementoj de la diversaj versioj, sed ankaŭ la modeloj (paradigmoj) kiujn kreis la juna Zamenhof. Farante tion, li efektive montras, ke la versio de 1881 estis sakstrato, ekster la ĉefa linio de evoluado inter 1878 kaj 1887, kaj ke ĝi eble estis forte influata de Volapük, grandparte en la unusilabigo de tiuj leksikaj elementoj (kiu estas ĉefa eco de la Schleyera lingvo). La influo de Volapük je la fina versio de Esperanto estis multe malpli (preskaŭ nula, fakte).

Post esplorado pri la devenoj de la diversaj elementoj de la lingvo, Mattos komparas ĉiun version al la antaŭa versio, kaj post tio al kelkaj tiutempe konataj lingvoprojektoj. Pri tiuj lastaj, li konkludis, ke kvankam Zamenhofon povis influi la foje bonaj ideoj de la projektintoj, li ne influiĝis de iliaj plenumoj de tiuj ideoj (kiuj ĝenerale, kaj neklarigeble, estis relative fuŝaj).

Se la kvar versoj ekzistantaj en la Lingwe Universala de 1878 ne sufiĉas por iu, tiu povas ĉi tie legi 14-versan soneton en la sama lingvo, kiun Mattos pretendis rekonstrui (p. 27).

Interesa libro por ĉiu, kiun interesas la historio de Esperanto kaj la fako planlingviko ĝenerale.

Mattos, Geraldo: Origins of Esperanto, The. Chapecó: Fonto, 1987. 107 p. Series "Language Collection" #1. Paper.

In this first little volume of a projected series, the current president of the Academy of Esperanto tries to trace the development of Esperanto from the version of 1878 ("Lingwe Universala") through that of 1881 ("Lingvo Universala"), the published version of 1887 ("Internacia Lingvo") to the final version of 1888 ("Lingvo Internacia"), which we speak today.

In doing this, Mattos tries to show the sources not only of the lexical elements of the various versions, but also the models (paradigms) which the young Zamenhof created. In doing this, he shows that the version of 1881 was a cul de sac, outside the main line of development between 1878 and 1887, and that it may have been strongly influenced by Volapük, largely in the monosyllabification of those lexical elements (which was a major characteristic of Schleyer's language). The influence of Volapük on the final version of Esperanto was much less (almost zero, in fact).

After researching the origins of the various elements of the language, Mattos compares each version to its predecessor, and after that to several language projects that were known at that time. About these last, he concluded that although Zamenhof could have been influenced by the occasionally good ideas of the planners, he was not influenced by their implementations of those ideas (which were generally and inexplicably relatively poor).

If the four lines existing in the Lingwe Universala of 1878 is not enough for someone, he or she can read here a 14-line sonnet in the same language, which Mattos claims to have reconstructed (p. 27).

An interesting book for anyone who is interested in the history of Esperanto and the field of planned languages in general.

LUKJANENKO Sergej: La nokta patrolo. Elrusigis Dmitrij Ŝevĉenko. Moskvo: Impeto, 2006. 182p. Broŝurita. ISBN 5-7161-0163-1.

Per "The Night Stalker", "Special Unit 2" kaj The Dresden Files usonanoj jam konatiĝis kun la preternatura subtero de Ĉikago. Simile, legantoj de ĉi tiu romano povas konatiĝi kun la preternatura subtero de Moskvo.

La 13-jara Egor, veturante per la metroo, subite aŭdas allogan muzikon. Elirinte el la metroo, li sekvas ĝin al flankstrato, kie li renkontis du gejunulojn kun longaj, akraj kaj malsataj dentoj.

En la sama metroo troviĝas Anton. Magiisto de meza potenco, Anton funkcias kiel "kontora rato" ĉe la Nokta Patrolo, reprezentantoj de la Lumo, kiuj luktas ne por sukcesigi la Bonon sed por malebligi senekvilibron inter Lumo kaj Obskuro, kiu povus konduki al monda katastrofo. La unuan fojon la ĉefo de la Nokta Patrolo donis al Anton operacan asignon, ke li eliru sur la stratojn por solvi ian ankoraŭ nedefinitan problemon. En la metroo Anton trovas tri: junan virinon kun super la kapo nedisipigebla ventokirlo, spuro de malbenego fiksita de malbona sed superpotenca magiisto, kiu povos mortigi la junan virinon kaj samtempe okazigi tutmondan katastrofon; la ĉasomuzikon de malsataj vampiroj; kaj junan knabon, kiu verŝajne havas ankoraŭ neformitajn sed grandegajn magiajn kapablojn. La tasko de Anton tra la tuta libro restas triobla: savi la junulinon — kaj la mondon — de la trombo, kiu estas preskaŭ preta kulmini; kapti kaj detrui neregistritan vampirinon; kaj konvinki la knabon elekti la vojon de la Lumo anstataŭ la multe pli facila sed ankaŭ multe malpli bona vojo de la Obskuro. Kaj li devas fari tion meze de kreskanta dubo pri la vera celo de la Nokta Patrolo.

Verŝajne, ĉi tiu estas la unua el tri volumoj, kiuj skizos la aventurojn kaj evoluadon de Anton, de Egor, kaj eble de Svetlana, la junulino kun la ventokirlo. Kaj mi certe volas vidi pli pri la arkta strigo Olga.

Grava problemo por mi estis la kvalito de la traduko. La tradukinto estis evidente kompetenta, sed la libro tekstis kiel malneto, kvazaŭ oni ne kontrolis ĉiujn dubindajn vortojn, trovis erarojn, poluris ĝin. Grava problemo ĉe Esperantaj eldonejoj ŝajnas esti manko de zorga redaktado, kaj Impeto evidente ne estas escepto al tiu regulo.

Mi unue rimarkis, ke en la unua frazo troviĝis la vorto rulŝtuparo, sed jam sur paĝo 18 ĝi nekonsekvence fariĝis eskalatoro. Nu, bone, mi diris al mi, sur paĝo 4 ni vidis tra la okuloj de Egor, sed sur paĝo 18 la vidpunkto jam estis tiu de Anton, do eble ili uzas malsamajn vortojn por la sama ilo.

Sed estas aliaj problemoj. Ekzemple, en unu loko pergamene fariĝis pergamente; kaj tra la tuta libro infero iel fariĝis inferno. Mi estis preta pardoni la tute neoficialan eksklamacii, sed ne la fakton, ke oni uzis ĝin ne kun ĝia PIVa difino sed simple kiel sinonimon de elkrii. Ktp.

Efektive, mi rekomendus al Impeto iom pli atenti la kvaliton, per zorga redaktado kaj kritikado, de la du postaj tradukoj en la serio.

Tion dirinte, mi povas rekomendi la libron por tiuj, al kiuj plaĉas la nuntempa ĝenro de "urba fantazio". Ĝi ja estas sufiĉe interesa kaj nedemetebla rakonto.

Lukianenko, Sergei: The Night Patrol. Translated by Dmitri Shevchenko. Moscow: Impeto, 2006. 182 p. Paper. ISBN 5-7161-0163-1.

Via "The Night Stalker", "Special Unit 2" and The Dresden Files Americans have already become acquainted with the supernatural underground of Chicago. Similarly, readers of this novel can get acquainted with the supernatural underground of Moscow.

The 13-year-old Egor, while traveling on the metro, suddenly hears attractive music. Leaving the metro, he follows it to a side street where he meets two young people with long, sharp and hungry teeth.

In the same metro is Anton. A magician of average power, Anton functions as an "office rat" at the Night Patrol, representatives of the Light, who are fighting not to bring success to the Good but to make impossible a disequilibrium between Light and Darkness, which could lead to global catastrophe. For the first time the chief of the Night Patrol has given Anton an operational assignment, to go out onto the streets and solve some still undefined problem. In the metro Anton finds three: a young woman with a whirlwind that cannot be dissipated over her head, sign of a strong curse fixed by an evil but superpowerful magician, which will be able to kill the young woman and simultaneously cause a global catastrophe; the hunting music of hungry vampires; and a young boy who apparently has still unformed but huge magical capabilities. Anton's job through the entire book remains triple: to save the young woman — and the world — from the funnel, which is almost ready to reach its culmination; to catch and destroy an unregistered female vampire; and to convince the boy to choose the way of the Light instead of the much easier but also much worse way of the Darkness. And he has to do this amid growing doubt about the true purpose of the Night Patrol.

This is apparently the first of three volumes which will sketch the adventures and development of Anton, of Egor, and perhaps of Svetlana, the young woman with the whirlwind. And I certainly want to see more about the Arctic owl Olga.

An important problem for me was the quality of the translation. The translator was obviously competent, but the book read like a draft, as if all doubtful words had not been checked, errors not found, no polishing had been done. An important problem at Esperanto publishers seems to be a lack of careful editing, and Impeto is obviously no exception to that rule.

I first observed that in the very first sentence there was the word rulŝtuparo (escalator), but as early as page 18 it had inconsistently become eskalatoro. Well, OK, I said to myself, on page 4 we're seeing through Egor's eyes, but on page 18 the viewpoint was already Anton's, and perhaps they use different words for the same instrument.

But there are other problems. For example, in one place pergamene (on parchment) became pergamente; and through the entire book infero (Hell) somehow became inferno. I was ready to excuse the completely unofficial eksklamacii (to exclaim) but not the fact that it was used not with its PIV definition but simply as a synonym of elkrii. Etc.

I would really recommend to Impeto to pay somewhat more attention to the quality, through careful editing and criticism, of the next two translations in the series.

Having said as much, I can recommend the book to those who like the modern genre of "urban fantasy". It is certainly a very interesting tale, one that you can't put down.